Mantra 40

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda school attribution; specific ṛṣi not marked in the excerpt).

Devata: Agni; Aśvins; Sarasvatī; Indra (Sutrāman); Savitṛ; Varuṇa; Bhaiṣajya-pati (lord of physicians); Vanaspati; collectively the ājyapā deities.

Chandas: Yajus (prose formulae; mixed enumerative litany rather than fixed ṛc-meter).

Samhita Patha (Devanagari)

होता॑ यक्षद॒ग्निᳪ स्वाहाऽऽज्य॑स्य स्तो॒काना॒ᳪ स्वाहा॒ मेद॑सां॒ पृथ॒क् स्वाहा॒ छाग॑म॒श्विभ्या॒ᳪ स्वाहा॑ मे॒षᳪ सर॑स्वत्यै॒ स्वाह॑ ऋष॒भमिन्द्रा॑य सि॒ᳪहाय॒ सह॑स इन्द्रि॒यᳪ स्वाहा॒ऽग्निं न भे॑ष॒जᳪ स्वाहा॒ सोम॑मिन्द्रि॒यᳪ स्वाहेन्द्र॑ᳪ सु॒त्रामा॑ण सवि॒तारं॒ वरु॑णं भि॒षजां॒ पति॒ᳪ स्वाहा॒ वन॒स्पतिं॑ प्रि॒यं पाथो॒ न भे॑ष॒जᳪ स्वाहा॑ दे॒वा आ॑ज्य॒पा जु॑षा॒णो अ॒ग्निर्भे॑ष॒जं पय॒: सोम॑: परि॒स्रुता॑ घृ॒तं मधु॒ व्यन्त्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑

Transliteration

hótā yakṣad agníṃ svāhā—ā́jyasya stokā́nāṃ svāhā—médasāṃ pṛ́thak svāhā—chā́gaṃ aśvíbhyāṃ svāhā—méṣaṃ sárasvatyai svāhā—ṛṣabhám índrāya siṃhā́ya sáhasa índriyaṃ svāhā—agníṃ na bheṣajáṃ svāhā—sómaṃ índriyaṃ svāhā—índraṃ sutrā́māṇaṃ savitā́raṃ váruṇaṃ bhiṣajā́ṃ pátiṃ svāhā—vánaspátiṃ priyáṃ pā́tho na bheṣajáṃ svāhā—devā́ ājyapā́ juṣāṇó agnír bheṣajáṃ páyaḥ sómaḥ parisrutā́ ghṛtáṃ mádhu vyàntu—ā́jyasya hótar yaja

Translation

ขอให้โหตฤ (Hotṛ) ถวายแด่อัคนี (Agni) สวาหา (Svāhā)!—แด่หยดแห่งเนยใส (ājya) สวาหา!—แด่ไขมันทั้งหลาย (medas) แยกเป็นส่วน ๆ สวาหา!—ถวายแพะผู้แด่อัศวินทั้งสอง (Aśvins) สวาหา!—ถวายแกะผู้แด่สรัสวตี (Sarasvatī) สวาหา!—ถวายโคผู้แด่อินทระ (Indra) ผู้เป็นสิงห์แห่งพลัง เพื่อฤทธิ์เดช (indriya) สวาหา!—ถวายอัคนีเป็นโอสถ (bheṣajá) สวาหา!—ถวายโสมะ (Soma) เป็นฤทธิ์เดช สวาหา!—ถวายอินทระผู้คุ้มครองอันดี (Sutrāman), สวิตฤ (Savitṛ), วรุณะ (Varuṇa) และเจ้าแห่งหมอทั้งหลาย (bhiṣajām pati) สวาหา!—ถวายวนัสปติ (Vanaspatí) อันเป็นที่รัก ดุจน้ำดื่มแห่งทาง ดุจโอสถ สวาหา! เทพผู้ดื่มเนยใสทั้งหลาย จงยินดีรับเถิด; อัคนีเป็นโอสถ น้ำนมเป็นเครื่องดื่ม โสมะเป็นสิ่งไหลเวียนโดยรอบ; ขอให้เนยใสและน้ำผึ้งเอ่อล้นไหลออกมา. โหตฤเอ๋ย จงประกอบยัญ (yaj).

Padapatha (Word Analysis)

होता । यक्षत् । अग्निम् । स्वाहा । आज्यस्य । स्तोकानाम् । स्वाहा । मेदसाम् । पृथक् । स्वाहा । छागम् । अश्विभ्याम् । स्वाहा । मेषम् । सरस्वत्यै । स्वाहा । ऋषभम् । इन्द्राय । सिंहाय । सहसः । इन्द्रियम् । स्वाहा । अग्निम् । न । भेषजम् । स्वाहा । सोमम् । इन्द्रियम् । स्वाहा । इन्द्रम् । सुत्रामाणम् । सवितारम् । वरुणम् । भिषजाम् । पतिम् । स्वाहा । वनस्पतिम् । प्रियम् । पाथः । न । भेषजम् । स्वाहा । देवाः । आज्यपाः । जुषाणः । अग्निः । भेषजम् । पयः । सोमः । परिस्रुताः । घृतम् । मधु । व्यन्तु । आज्यस्य । होतः । यज ।

Word by Word

होताthe Hotṛ priest

यक्षत्let him sacrifice / offer

अग्निम्Agni

स्वाहाsvāhā (oblation-call)

आज्यस्यof ghee

स्तोकेभ्यःto the drops (small portions)

स्वाहाsvāhā

मेदसाम्of fats

पृथक्separately

स्वाहाsvāhā

छागम्a goat

अश्विभ्याम्to the Aśvins

स्वाहाsvāhā

मेषम्a ram

सरस्वत्यैto Sarasvatī

स्वाहाsvāhā

ऋषभम्a bull

इन्द्रायto Indra

सिंहायto the lion (as offering-deity/recipient)

सहसःof might/force

इन्द्रियम्vital power / vigor

स्वाहाsvāhā

अग्निम्Agni

नlike (as)

भेषजम्medicine, remedy

स्वाहाsvāhā

सोमम्Soma

इन्द्रियम्vigor

स्वाहाsvāhā

इन्द्रम्Indra

सुत्रामाणO good-protector

सवितारम्Savitṛ

वरुणम्Varuṇa

भिषजाम्of physicians

पतिम्lord

स्वाहाsvāhā

वनस्पतिम्lord of the forest (tree/plant)

प्रियम्dear, beloved

पाथःdrink, draught

नlike

भेषजम्remedy

स्वाहाsvāhā

देवाःthe gods

आज्यपाःghee-drinkers

जुषाणःaccepting, enjoying

अग्निःAgni

भेषजम्remedy

पयःmilk

सोमःSoma

परिस्रुताःwell-filtered, flowing around

घृतम्ghee

मधुhoney

व्यन्तुlet them pervade / let them blow forth

आज्यस्यof ghee

होतरीO two Hotṛs (invoking priests)

यजsacrifice! offer!

Entities Mentioned

Agni

Aśvins

Sarasvatī

Indra (Sutrāman, ‘good protector’)

Savitṛ

Varuṇa (Bhaiṣajām Pati)

Vanaspati

Ājyapā Devas (ghee-drinking gods)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes