Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Rishi: Yājñavalkya-tradition; Indrāgnī verse is R̥gvedic in diction (school attribution retained in VS)
Devata: Chandas; Indrāgnī (Indra and Agni) for brick-firming
Chandas: Yajus catalogue + a metrical ṛc-like verse (Triṣṭubh-like cadence)

अ॒न॒ड्वान्वय॑: प॒ङ्क्तिश्छन्दो॑ धे॒नुर्वयो॒ जग॑ती॒ छन्द॒त्र्यवि॒र्वय॑स्त्रि॒ष्टुप् छन्दो॑ दित्य॒वाड्वयो॑ वि॒राट् छन्द॒: पञ्चा॑वि॒र्वयो॑ गाय॒त्री छन्द॑ स्त्रिव॒त्सो वय॑ उ॒ष्णिक् छन्द॑ऽ स्तु॑र्य॒वाड्वयो॑ऽनु॒ष्टुप् छन्दो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म् ।। १ ०।। इन्द्रा॑ग्नी॒ अव्य॑थमाना॒मिष्ट॑कां दृᳪहतं यु॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षं च॒ वि बा॑धसे

anaḍvā́n váyaḥ paṅktíś chándo dhénur váyo jágatī chándas | tryavír váyas triṣṭúp chándo dityavā́ḍ váyo virā́ṭ chándaḥ | pañcāvír váyo gāyatrī́ chándaḥ | trivatsó váya uṣṇík chándaḥ | sturyavā́ḍ váyo 'nuṣṭúp chándaḥ | (corrupt/elliptic segment in supplied input) | índrāgnī́ avyáthamānā́m íṣṭakāṃ dṛṃhataṃ yuvám | pṛṣṭhéna dyā́vā-pṛthivī́ antárikṣaṃ ca ví bādhase

โคเทียมเกวียนคือพลังชีวิต: ปังกติ (Paṅkti) เป็นฉันทลักษณ์. โคนมคือพลังชีวิต: ชคตี (Jagatī) เป็นฉันทลักษณ์. แกะตัวเมียสามชั้นคือพลังชีวิต: ตริษฏุบห์ (Triṣṭubh) เป็นฉันทลักษณ์. ผู้แบกภาระคือพลังชีวิต: วิราช (Virāj) เป็นฉันทลักษณ์. แกะตัวเมียห้าชั้นคือพลังชีวิต: คายตรี (Gāyatrī) เป็นฉันทลักษณ์. ผู้มีลูกโคสามตัวคือพลังชีวิต: อุษณิก (Uṣṇik) เป็นฉันทลักษณ์. ผู้แบกภาระคือพลังชีวิต: อนุษฏุบห์ (Anuṣṭubh) เป็นฉันทลักษณ์. —โลกทั้งหลาย เขาทั้งหลายมอบแด่อินทรา โอ อินทราและอัคนี ท่านทั้งสองจงทำให้อิษฏกะ (ก้อนอิฐพิธี) อันไม่ถูกรบกวนมั่นคงเถิด. ด้วยหลังของท่าน ท่านขจัดและแยกฟ้าและแผ่นดิน พร้อมทั้งอากาศกลางให้พ้นไป.

अ॒न॒ड्वान् । वयः॑ । प॒ङ्क्तिः । छन्दः॑ । धे॒नुः । वयः॑ । जग॑ती । छन्दः॑ । त्र्य॒विः । वयः॑ । त्रि॒ष्टुप् । छन्दः॑ । दित्य॒वाट् । वयः॑ । वि॒राट् । छन्दः॑ । पञ्चा॑विः । वयः॑ । गाय॒त्री । छन्दः॑ । स्त्रि॒व॒त्सः । वयः॑ । उ॒ष्णिक् । छन्दः॑ । स्तु॑र्य॒वाट् । वयः॑ । अ॒नु॒ष्टुप् । छन्दः॑ । (पाठे भ्रष्ट/संक्षिप्त अंश) । इन्द्रा॑ग्नी । अव्य॑थमाना । इष्ट॑काम् । दृᳪहतम् । यु॒वम् । पृ॒ष्ठेन॒ । द्यावा॑पृथि॒वी । अ॒न्तरि॑क्षम् । च॒ । वि । बा॒ध॒से॒

अनड्वान्the bull (draught-ox)
अनड्वान्:
Kartā
TypeNoun
Rootअनडुह् (प्रातिपदिक) → अनड्वान्
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
पङ्क्तिःPaṅkti (metre)
पङ्क्तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
धेनुःthe cow
धेनुः:
Kartā
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
जगतीJagatī (metre)
जगती:
Kartā
TypeNoun
Rootजगती (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
त्र्यविःthe threefold ewe
त्र्यविः:
Kartā
TypeNoun
Rootत्र्यवि (प्रातिपदिक)
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
त्रिष्टुप्Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुप्:
Kartā
TypeNoun
Rootत्रिष्टुप् (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
दित्यवाट्Dityavān (a named form/animal)
दित्यवाट्:
Kartā
TypeNoun
Rootदित्यवाट् (प्रातिपदिक)
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
विराट्Virāṭ (metre)
विराट्:
Kartā
TypeNoun
Rootविराज्/विराट् (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
पञ्चाविःthe fivefold ewe
पञ्चाविः:
Kartā
TypeNoun
Rootपञ्चावि (प्रातिपदिक)
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
गायत्रीGāyatrī (metre)
गायत्री:
Kartā
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
त्रिवत्सःthe three-year-old calf
त्रिवत्सः:
Kartā
TypeNoun
Rootत्रिवत्स (प्रातिपदिक)
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
उष्णिक्Uṣṇih (metre)
उष्णिक्:
Kartā
TypeNoun
Rootउष्णिक् (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
स्तुर्यवाट्Sturyavān (a named form/animal)
स्तुर्यवाट्:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तुर्यवाट् (प्रातिपदिक)
वयःvital power / vigor
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
अनुष्टुप्Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुप्:
Kartā
TypeNoun
Rootअनुष्टुप् (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
लोकम्the world
लोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
ताःthose (they)
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (समास-प्रातिपदिक)
अव्यथमानाम्of the unshaking/undisturbed (ones)
अव्यथमानाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootअ-व्यथमान (व्यथ् धातु, शतृ-प्रत्यय; नकार-निषेध)
इष्टकाम्the consecrated brick
इष्टकाम्:
Karma
TypeNoun
Rootइष्टका (प्रातिपदिक)
दृंहतम्make firm; strengthen
दृंहतम्:
Kriyā
TypeVerb
Rootदृंह् (धातु)
युवम्you two
युवम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
पृष्ठेनwith the back; by the ridge/support
पृष्ठेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven and Earth
द्यावापृथिवी:
Karma
TypeNoun
Rootद्यावा (द्यौ) + पृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्the midspace/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
विapart; asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि
बाधसेyou press apart / you separate
बाधसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
C
Chandas (Vedic metres)
I
Indra
A
Agni