Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; specific ṛṣi not explicitly marked in the Saṃhitā for this formula)
Devata: Savitṛ (principal); also implicitly the Devas as recipients of the purified grain
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the Ṛgvedic sense)

धा॒न्य॒मसि धिनु॒हि दे॒वान् प्रा॒णाय॑ त्वो दा॒नाय॑ त्वा व्या॒नाय॑ त्वा । दी॒र्घामनु॒ प्रसि॑ति॒मायु॑षे धां दे॒वो व॑: सवि॒ता हिर॑ण्यपाणि॒: प्रति॑गृभ्णा॒त्वच्छि॑द्रेण पा॒णिना॒ चक्षु॑षे त्वा म॒हीनां॒ पयो॑ऽसि

dhā́nyam asi dhinuhi devā́n prāṇā́ya tvo dānā́ya tvā vyānā́ya tvā | dīrghā́m ánu prásitim ā́yuṣe dhāṃ devó vaḥ savitā́ híraṇyapāṇíḥ práti gṛbhṇātv ácchidreṇa pāṇínā cákṣuṣe tvā mahīnā́ṃ páyo 'si

ท่านคือธัญญาหาร จงสั่นและชำระให้บริสุทธิ์เพื่อเทพทั้งหลาย เพื่อปราณะ (prāṇa) เรารับท่านไว้ เพื่อทานะ (dāna) เรารับท่านไว้ เพื่อวยานะ (vyāna) เรารับท่านไว้ ตามวิถียาวไกล ตามหนทางที่มุ่งหน้าไป เราตั้งท่านไว้เพื่ออายุยืน ขอเทพสวิตฤ (Savitar) ผู้มีหัตถ์ทองคำ จงรับท่านไว้; ขอพระองค์ทรงหยิบจับท่านด้วยพระหัตถ์ไร้มลทิน ท่านคือโคน้ำนมของผู้ยิ่งใหญ่ เรารับท่านไว้เพื่อดวงตา

धा॒न्यम् । असि । धिनु॒हि । दे॒वान् । प्रा॒णाय॑ । त्वः । दा॒नाय॑ । त्वा । व्या॒नाय॑ । त्वा । दी॒र्घाम् । अनु॒ । प्रसि॑तिम् । आयु॑षे । धाम् । दे॒वः । वः । सवि॒ता । हिर॑ण्य-पाणि॒ः । प्रति॑-गृभ्णातु । अ॒च्छि॑द्रेण । पा॒णिना॒ । चक्षु॑षे । त्वा । म॒हीनाम् । पयः । असि

धान्यम्grain; food-corn
धान्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootधान्य (प्रातिपदिक) < धान (धान्य-निर्माण) / ‘धान्य’ (grain)
असिyou are
असि:
Kartā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धिनुहिimpel; set in motion
धिनुहि:
Kartā
TypeVerb
Rootधि/धिनु (धातु; ‘धिनुहि’ = प्रेरय/प्रेरयस्व)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्राणायfor prāṇa (in-breath/life-breath)
प्राणाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
त्वःof you; your
त्वः:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
दानायfor giving; for donation
दानाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
व्यानायfor vyāna (pervading breath)
व्यानाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
दीर्घाम्long
दीर्घाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीर्घा (प्रातिपदिक)
अनुalong; after
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
प्रसितिम्course; onward movement; extension
प्रसितिम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रसिति (प्रातिपदिक)
आयुषेfor life; for longevity
आयुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
धाम्place; establish
धाम्:
Kartā
TypeVerb
Rootधा (धातु) / ‘धाम्’ (वेदिक: धेहि/धत्ताम्-भाव)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वःof you (pl.); your
वः:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सविताSavitar
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
हिरण्यपाणिःgolden-handed
हिरण्यपाणिः:
Kartā
TypeAdjective
Rootहिरण्यपाणि (प्रातिपदिक; हिरण्य + पाणि)
प्रतिगृभ्णातुmay (he) grasp/receive
प्रतिगृभ्णातु:
Kartā
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु) + प्रति (उपसर्ग)
अच्छिद्रेणwith uninjured; unbroken
अच्छिद्रेण:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootअच्छिद्र (प्रातिपदिक; अ- + छिद्र)
पाणिनाwith (his) hand
पाणिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
चक्षुषेfor sight; for the eye
चक्षुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
महीनाम्of the great ones; of the earths (great powers)
महीनाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
पयःmilk; sap; nourishment
पयः:
Kartā
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
Kartā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
S
Savitṛ
D
Devas (collectively)
P
Prāṇa
V
Vyāna