Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 31

ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation

on Śrīkaṇṭha-Śiva

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

tathāṃtardhyānaniratāḥ priyāśśaṃbhorna karmiṇaḥ | bahiskarā yathā loke nātīva phalabhoginaḥ

ฉันนั้น ผู้ตั้งมั่นในสมาธิภายในย่อมเป็นที่รักของพระศัมภู มิใช่ผู้หมกมุ่นแต่พิธีกรรมภายนอก; เพราะการโอ้อวดภายนอกดุจเครื่องประดับฉาบฉวยในโลก ไม่ทำให้เสวยผลอันแท้จริงได้อย่างลึกซึ้ง।

tathāso; likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formतद्वत्/तुल्यार्थक-अव्ययम् (correlative ‘so/thus’)
antar-dhyāna-niratāḥengaged in inner meditation
antar-dhyāna-niratāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootantar (अव्यय) + dhyāna (प्रातिपदिक) + nirata (√ram धातु; निः+√रम्/√रम्, क्त-प्रत्ययान्त प्रातिपदिकरूप)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; बहुपद-तत्पुरुष-समासः; विशेषणम् (karmiṇaḥ implied/understood)
priyāḥdear
priyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpriya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; विशेषणम् (antar-dhyāna-niratāḥ)
śambhoḥof Śambhu (Śiva)
śambhoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootśambhu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (6th), Ekavacana
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
karmiṇaḥritualists/doers of actions
karmiṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक) + in (इन्-प्रत्यय)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; इन्-प्रत्ययान्त (agent noun)
bahiḥ-karāḥoutward-acting (externalists)
bahiḥ-karāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbahiḥ (अव्यय) + kara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; अव्ययीभाव-समासः; अर्थः—‘those who act outwardly’
yathāas
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्ययम्
lokein the world
loke:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
atīvaexcessively; very much
atīva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatīva (अव्यय)
Formअत्यर्थक-अव्ययम् (intensifier ‘excessively/very’)
phala-bhoginaḥenjoyers of results
phala-bhoginaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootphala (प्रातिपदिक) + bhogin (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘phalasya bhoginaḥ’)

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Role: liberating

S
Shiva

FAQs

It teaches that Śiva is most pleased by antardhyāna—inner absorption and sincere devotion—rather than by actions performed as external display or for worldly results.

Linga-worship is fulfilled when outer pūjā becomes a doorway to inner stillness—seeing the Linga as the presence of Śiva and turning the mind inward, not treating worship as mere performance.

Prioritize daily dhyāna with japa (such as the Pañcākṣarī, “Om Namaḥ Śivāya”), and let external observances like bhasma or rudrākṣa support inner recollection rather than replace it.