Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 66

द्वितीयतृतीयावरणपूजाक्रमः | The Sequence of the Second and Third Enclosure Worship (Āvaraṇa-pūjā)

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे । परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

śrīmantriśūlamaiśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe | paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

ในทิศอีศานพึงบูชาตรีศูลอันเป็นมงคลซึ่งทรงพลังมนตร์; ในทิศบูรพาอันเป็นทิศแห่งพระอินทร์พึงบูชาวัชระ. ในทิศอาคเนย์พึงบูชาขวาน (ปรศุ) และในทิศทักษิณพึงบูชาศร (สายกะ) ตามพิธี.

śrīmantriśūlamthe auspicious/glorious trident
śrīmantriśūlam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootśrīman + triśūla (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana; karmadhāraya: śrīmat triśūlam (the glorious trident)
aiśānein the Īśāna (northeast) quarter
aiśāne:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootaiśāna (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī vibhakti, Ekavacana (directional locative)
vajramthe thunderbolt (vajra)
vajram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvajra (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
māhendra-diṅmukhein the Māhendra (eastern) direction-front
māhendra-diṅmukhe:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmāhendra + diś + mukha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Saptamī vibhakti, Ekavacana; tatpuruṣa: māhendryāḥ diśaḥ mukhe (at the face/front of the Māhendra/East direction)
paraśumthe axe
paraśum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootparaśu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
vahni-digbhāgein the Vahni (southeast/fire) quarter
vahni-digbhāge:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvahni + diś + bhāga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī vibhakti, Ekavacana; tatpuruṣa: vahnidiśaḥ bhāge (in the portion of the fire-direction)
yāmyein the Yāmya (southern) quarter
yāmye:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootyāmya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī vibhakti, Ekavacana (directional locative)
sāyakamthe arrow
sāyakam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsāyaka (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
arcayetshould worship
arcayet:
Kriyā (Predicate action/क्रिया)
TypeVerb
Rootarc (धातु)
FormVidhi-liṅ (Optative), Prathama puruṣa, Ekavacana; parasmaipada

Suta Goswami (narrating the Vayu Samhita teachings to the sages)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Role: destructive

Offering: pushpa

S
Shiva
I
Indra
A
Agni
Y
Yama

FAQs

It teaches ordered, direction-based worship (dik-pūjā), showing that Saguna Shiva’s sacred powers are approached through mantra, reverence, and inner alignment—turning ritual space into a consecrated field oriented to Īśāna (Shiva’s north-east).

The verse supports Saguna upāsanā by honoring Shiva’s protective energies (symbolized by weapons) around the worship-space; such dik-pūjā is commonly performed to safeguard and sanctify Linga worship before deeper meditation on Shiva as Pati (the Lord).

Perform directional offerings: face each quarter and mentally/ritually honor the trident in the north-east, vajra in the east, axe in the south-east, and arrow in the south—ideally with mantra-japa (e.g., Panchakshara) while establishing Tripuṇḍra-bhasma and steady devotion.