Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 19

अग्निकार्य-होमविधिः

Agnikārya and Homa Procedure

न्यस्य मन्त्रं घृते मुद्रां दर्शयेद्धेनुसंज्ञिताम् । स्रुक्स्रुवौ तैजसौ ग्राह्यौ न कांस्यायससैसकौ

nyasya mantraṃ ghṛte mudrāṃ darśayeddhenusaṃjñitām | sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasaisakau

เมื่อวางมนตร์ลงในเนยใสแล้ว พึงแสดงมุทราที่ชื่อว่า “ธेनุมุทรา” สำหรับสฺรุกและสฺรุวาให้ใช้โลหะที่สุกสว่างเป็นประกาย ไม่ควรใช้ภาชนะทำด้วยสำริดระฆัง เหล็ก หรือ ตะกั่ว

न्यस्यhaving placed/installed
न्यस्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√अस्/√न्यस् (धातु; ‘to place’) → न्यस्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया ‘having placed/installed’
मन्त्रम्the mantra
मन्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
घृतेin ghee
घृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; स्थान/आधार ‘in ghee’
मुद्राम्the hand-gesture (mudrā)
मुद्राम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
दर्शयेत्should show
दर्शयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
धेनु-संज्ञिताम्named ‘Dhenu’
धेनु-संज्ञिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधेनु (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘धेनु’ इति संज्ञा यस्याः) विशेषणम् (मुद्रां)
स्रुक्the ladle (sruk)
स्रुक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्रुक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्व-समुच्चयस्य अङ्गम्
स्रुवौthe spoon/ladle (sruva)
स्रुवौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्रुक्’ सह समुच्चितम् (युग्म-उपकरणम्)
तैजसौmade of metal/bright (taijasa)
तैजसौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतैजस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (स्रुक्-स्रुवौ)
ग्राह्यौshould be taken/used
ग्राह्यौ:
Vidhi (विधि)
TypeAdjective
Root√ग्रह् (धातु) → ग्राह्य (कृदन्त)
Formविध्यर्थक कृदन्त (णीयत्/यत्-प्रत्ययार्थे ‘to be taken’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विधेय-विशेषणम्
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (particle of negation)
कांस्य-अयस-सैसकौ(not) of bronze, iron, or lead
कांस्य-अयस-सैसकौ:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeAdjective
Rootकांस्य (प्रातिपदिक) + अयस (प्रातिपदिक) + सैसक (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः—द्वन्द्वः (कांस्यं च अयः च सैसकं च) निषेध-विधेय (ग्राह्यौ इत्यस्य प्रतिषेधः)

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

S
Shiva

FAQs

It emphasizes that Shaiva worship is not casual: mantra, mudrā, and the purity of implements discipline the mind and align the offering with śuddhi (purification), supporting devotion that leads the bound soul (paśu) toward Shiva (Pati).

In Saguna Shiva worship—especially Linga-pūjā—offerings like ghee are sanctified through mantra-nyāsa and mudrā, making the act a conscious consecration rather than mere material oblation.

Perform mantra-nyāsa over ghee, show the Dhenumudrā, and use appropriate bright-metal ladle/spoon (sruk–sruva), avoiding bell-metal, iron, and lead for this offering.