Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 4

पूजास्थानशुद्धिः पात्रशोधनं च — Purification of the Worship-Space and Preparation of Ritual Vessels

प्रोक्षणीमर्ध्यपात्रं च पाद्यपात्रमतः परम् । तथैवाचमनीयस्य पात्रं चेति चतुष्टयम्

prokṣaṇīmardhyapātraṃ ca pādyapātramataḥ param | tathaivācamanīyasya pātraṃ ceti catuṣṭayam

พึงจัดภาชนะพิธีกรรมสี่ประการ คือ โปรกษณีสำหรับพรมน้ำ ภาชนะอรฺฆยะ ต่อด้วยภาชนะปาทยะสำหรับล้างเท้า และภาชนะสำหรับอาจมนียะ—รวมเป็นชุดสี่ภาชนะ

प्रोक्षणीम्sprinkling spoon/ladle
प्रोक्षणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रोक्षणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
अर्ध्य-पात्रम्vessel for arghya-offering
अर्ध्य-पात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअर्ध्य (प्रातिपदिक) + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अर्ध्यस्य पात्रम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पाद्य-पात्रम्vessel for foot-washing water
पाद्य-पात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाद्य (प्रातिपदिक) + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पाद्यस्य पात्रम्)
अतःthereafter/then
अतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; अर्थे—‘ततः/अस्मात्’ (thereafter/from this)
परम्next/further
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying the next item)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
आचमनीयस्यof the sipping-water (ācamanīya)
आचमनीयस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआचमनीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
पात्रम्vessel
पात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-अव्यय (quotative/marker)
चतुष्टयम्a set of four
चतुष्टयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुष्टय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

Suta Goswami

Tattva Level: pasha

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It emphasizes śaucā (ritual purity) and reverent hospitality in worship—approaching Lord Shiva as Pati with orderly offerings that refine the devotee’s intention and attention.

It gives practical requirements for Linga-pūjā: specific vessels for sprinkling and offerings (arghya, pādya, ācamanīya), reflecting Saguna upāsanā where devotion is expressed through precise, sanctifying acts.

Prepare the four vessels before pūjā and perform prokṣaṇa (sanctifying sprinkling) with mindful ācamanam; this supports steadiness for mantra-japa such as the Pañcākṣarī, “Om Namaḥ Śivāya.”