Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 15

अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace

यथाग्निमानयेत्युक्ते ज्वलत्काष्ठादृते स्वयम् । नाग्निरानीयते तद्वत्पूज्यो मूर्त्यात्मना शिवः

yathāgnimānayetyukte jvalatkāṣṭhādṛte svayam | nāgnirānīyate tadvatpūjyo mūrtyātmanā śivaḥ

เมื่อถูกสั่งว่า “จงนำไฟมา” ไฟย่อมไม่อาจถูกนำมาโดยลำพัง หากปราศจากท่อนไม้ที่กำลังลุกไหม้ ฉันใด พระศิวะ—แม้โดยแท้เป็นนิรคุณ—ก็พึงบูชาในมูรติอันปรากฏ เพื่อหนทางแห่งภักติและการรู้แจ้ง ฉันนั้น

यथाas / just as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
आनयbring
आनय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-नी (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-निपात
उक्तेwhen (it is) said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (when it is said)
ज्वलत्burning
ज्वलत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), प्रथमा/द्वितीया-समर्थ रूप; नपुंसकलिङ्ग (समासपूर्वपद)
काष्ठात्from wood
काष्ठात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकाष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
ऋतेwithout / except
ऋते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formअव्यय; वर्जनार्थक-निपात (except/without), पञ्चमी-सहयोगी
स्वयम्by itself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक (by itself)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आनीयतेis brought
आनीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-नी (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोगः (is brought)
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; तुलनावाचक (likewise)
पूज्यःworthy to be worshipped
पूज्यः:
Visheshya (विशेष्य)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु)
Formकृदन्त (यत्/तव्यत्-समर्थ; here: पूज्य 'to be worshipped'), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
मूर्त्यात्मनाby/through the embodied form
मूर्त्यात्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमूर्ति-आत्मन् (प्रातिपदिक; मूर्ति + आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मूर्तिरूप आत्मा)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Suta Goswami (narrating the Vāyavīyasaṃhitā teaching to the sages at Naimisharanya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Type: stotra

Role: teaching

Offering: pushpa

S
Shiva

FAQs

It teaches that the transcendent, formless Śiva is practically approached through a manifest support—mūrti/linga—so the mind can concentrate, devotion can mature, and grace can lead to realization.

Like fire known through burning wood, Śiva is meditated upon and worshipped through the linga or other sacred forms; Saguna worship becomes the doorway to recognizing His Nirguna reality.

Establish worship with a concrete support—linga or murti—offering water, bilva leaves, and mantra-japa (especially the Panchakshara, “Om Namaḥ Śivāya”) to steady attention and deepen bhakti.