Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 7

मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः

Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters

स्वायंभुवः प्रसूतिं च ददौ दक्षाय तां प्रभुः । रुचेः प्रजापतिश्चैव चाकूतिं समपादयत् । आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् । यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्तितं जगत्

svāyaṃbhuvaḥ prasūtiṃ ca dadau dakṣāya tāṃ prabhuḥ | ruceḥ prajāpatiścaiva cākūtiṃ samapādayat | ākūtyāṃ mithunaṃ jajñe mānasasya ruceḥ śubham | yajñaśca dakṣiṇā caiva yābhyāṃ saṃvartitaṃ jagat

พระสวายัมภูวะ (มนู) ประทานพระสุธีแก่ทักษะเป็นคู่ครอง; และพระปรชาปติรุจิก็รับอากูติไว้. จากอากูติ โดยรุจิผู้บังเกิดจากมโน ได้กำเนิดคู่มงคล—ยัชญะและทักษิณา—ด้วยทั้งสองนี้ ระเบียบและความดำรงต่อเนื่องของโลกจึงดำเนินไป

स्वायंभुवःSvāyambhuva (Manu)
स्वायंभुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद/तत्पुरुष-निर्मित नाम (स्वयम् + भू); Nominative singular masculine
प्रसूतिम्Prasūti (name)
प्रसूतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रसूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular feminine
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
ददौgave
ददौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; 3rd person singular perfect
दक्षायto Dakṣa
दक्षाय:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; Dative singular
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; pronominal; Accusative singular feminine
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
रुचेःof Ruci
रुचेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रजानां पतिः); Nominative singular masculine
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय; emphatic particle
चाकूतिम्Ākūti (name)
चाकूतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआकूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular feminine
समपादयत्brought forth, produced
समपादयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + √पद्/√पाद् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative sense ‘brought about/produced’
आकूत्याम्in/through Ākūti
आकूत्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआकूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular feminine
मिथुनम्a pair, couple
मिथुनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here Nominative singular (subject of जज्ञे)
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; 3rd person singular perfect (middle)
मानसस्यmind-born
मानसस्य:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular; qualifying रुचेः (of the mind-born)
रुचेःof Ruci
रुचेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
शुभम्auspicious
शुभम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here adjective to मिथुनम् (Nominative singular neuter)
यज्ञःYajña (name)
यज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
दक्षिणाDakṣiṇā (name)
दक्षिणा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular feminine
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय; emphatic particle
याभ्याम्by whom (by the two)
याभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; pronominal; Instrumental dual
संवर्तितम्sustained/kept going
संवर्तितम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/विशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + √वृत् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; agrees with जगत्; PPP ‘set in motion/maintained/rolled on’
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular neuter

Suta Goswami

Tattva Level: pasha

Role: creative

Cosmic Event: pravṛtti of prajā-sarga (progenitive creation) through Prajāpatis

S
Svayambhuva Manu
P
Prasuti
D
Daksha
R
Ruci
A
Akuti
Y
Yajna
D
Daksina

FAQs

It shows how worldly order (dharma) proceeds through divinely guided lineages and sacred duties (Yajña), yet in Shaiva Siddhānta this order remains dependent on Pati (Śiva) as the ultimate governor beyond creation.

Yajña symbolizes right action and cosmic harmony; Linga-worship in the Shiva Purana is presented as the highest form of aligning action and intention with Śiva, the inner Lord of all sacrificial merit and the source of auspicious continuity in the world.

The takeaway is to sanctify daily duties as an offering to Śiva—supporting japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and simple worship with vibhūti (Tripuṇḍra) as a reminder that all order and merit culminate in devotion to the Lord.