Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 61

मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः

Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters

राज्ञामपि च यो वंशो द्विधा सो ऽपि प्रवर्तते । सूर्यवंशस्सोमवंश इति पुण्यतमः क्षितौ । इक्ष्वाकुरम्बरीषश्च ययातिर्नाहुषादयः । पुण्यश्लोकाः श्रुता ये ऽत्र ते पि तद्वंशसंभवाः

rājñāmapi ca yo vaṃśo dvidhā so 'pi pravartate | sūryavaṃśassomavaṃśa iti puṇyatamaḥ kṣitau | ikṣvākurambarīṣaśca yayātirnāhuṣādayaḥ | puṇyaślokāḥ śrutā ye 'tra te pi tadvaṃśasaṃbhavāḥ

แม้ราชวงศ์ก็สืบต่อเป็นสองสาย—สุริยวงศ์และโสมวงศ์—ซึ่งบนแผ่นดินถือว่าเป็นวงศ์อันเปี่ยมบุญยิ่ง อิกษวากุ อัมพรีษะ ยยาติ นหุษะ และท่านอื่น ๆ ผู้มีเกียรติคุณอันศักดิ์สิทธิ์ที่เล่าขานกัน ณ ที่นี้ ล้วนกำเนิดจากสองวงศ์นั้นเช่นกัน

राज्ञाम्of kings
राज्ञाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात/particle (also/even)
and
:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
यःwhich/who
यः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
वंशःdynasty/lineage
वंशः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
द्विधाin two ways
द्विधा:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्विधा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb: in two ways)
सःthat/it
सः:
कर्ता (anaphoric subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संकेतवाचक सर्वनाम
अपिalso
अपि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात/particle (also)
प्रवर्ततेproceeds/continues
प्रवर्तते:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootप्र√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
सूर्यवंशःthe Solar dynasty
सूर्यवंशः:
विशेष्य/नाम (predicate noun)
TypeNoun
Rootसूर्य + वंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूर्यस्य वंशः)
सोमवंशःthe Lunar dynasty
सोमवंशः:
विशेष्य/नाम (predicate noun)
TypeNoun
Rootसोम + वंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सोमस्य वंशः)
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative)
पुण्यतमःmost sacred
पुण्यतमः:
विशेषण (adjective of वंशः)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त (superlative)
क्षितौon earth
क्षितौ:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
इक्ष्वाकुःIkṣvāku
इक्ष्वाकुः:
कर्ता/उद्देश्य (listed subject)
TypeNoun
Rootइक्ष्वाकु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अम्बरीषःAmbarīṣa
अम्बरीषः:
कर्ता/उद्देश्य (listed subject)
TypeNoun
Rootअम्बरीष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
समुच्चय (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
ययातिःYayāti
ययातिः:
कर्ता/उद्देश्य (listed subject)
TypeNoun
Rootययाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नाहुषादयःNahusha and others
नाहुषादयः:
कर्ता/उद्देश्य (listed subject)
TypeNoun
Rootनहुष + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (नहुषः आदयः = Nahusha and others)
पुण्यश्लोकाःof holy fame
पुण्यश्लोकाः:
विशेषण (adjective of implied persons)
TypeAdjective
Rootपुण्य + श्लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय (पुण्याः श्लोकाः येषां ते)
श्रुताःheard/known
श्रुताः:
विशेषण/विधेय (predicate adjective)
TypeAdjective
Root√श्रु (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
येwho/which
ये:
कर्ता (relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
अत्रhere
अत्र:
देशाधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb: here/in this context)
तेthey
ते:
कर्ता (correlative subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संकेतवाचक सर्वनाम
अपिalso
अपि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात/particle (also)
तद्वंशसंभवाःborn of that dynasty
तद्वंशसंभवाः:
विधेय-विशेषण (predicate adjective of ते)
TypeAdjective
Rootतद् + वंश + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (तस्य वंशस्य सम्भवाः = born from that lineage)

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya)

Tattva Level: pashu

I
Ikshvaku
A
Ambarisha
Y
Yayati
N
Nahusha
S
Suryavamsa
S
Somavamsa

FAQs

It frames worldly kingship within Dharma: true “punya” is measured by righteous conduct and sacred renown (puṇyaślokāḥ), reminding the devotee that social power becomes spiritually meaningful only when aligned with divine order under Pati (Śiva), the supreme Lord.

Though the verse is genealogical, the Vāyavīya context treats Dharma and lineage as supports for devotion: noble rulers become “puṇyaśloka” when their reign protects Vedic–Shaiva practice, temple worship, and reverence to Saguna Śiva (including Linga worship) in society.

The takeaway is to cultivate “puṇya” through daily Shaiva discipline—reciting the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), honoring sacred tradition (śruti/smṛti), and living dharmically—so one’s life, like the praised kings, becomes worthy of holy remembrance.