Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

द्विजेश्वरावतारः

The Manifestation of Shiva as Dvijeśvara

तमीश्वरं पञ्चमुखं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । प्रलम्बपिंगासुजटाकलापं मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्

tamīśvaraṃ pañcamukhaṃ trinetraṃ pinākinaṃ candrakalāvataṃsam | pralambapiṃgāsujaṭākalāpaṃ madhyāhnasadbhāskarakoṭitejasam

ข้าพเจ้าได้เห็นพระผู้เป็นเจ้าสูงสุดนั้น—ห้าพักตร์ สามเนตร ทรงถือคันศรปิณากะ ประดับด้วยเสี้ยวจันทร์; ทรงมีมวยผมชฎายาวสีทองแดง และรุ่งโรจน์ดุจสุริยะนับโกฏิยามเที่ยง

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ईश्वरम्the Lord
ईश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पञ्चमुखम्five-faced
पञ्चमुखम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु (pañca mukhāni yasya)
त्रिनेत्रम्three-eyed
त्रिनेत्रम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु (trīṇi netrāṇi yasya)
पिनाकिनम्bearer of the Pināka bow
पिनाकिनम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootपिनाकिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तद्धितान्त (possessor)
चन्द्रof the moon
चन्द्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
कलाdigit/phase
कला:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
वतंसम्crest-ornament
वतंसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootवतंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासान्त पद
चन्द्रकलावतंसम्having the moon’s digit as an ornament
चन्द्रकलावतंसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र + कला + वतंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (candrakalāyā vataṃsaḥ / candrakalā-vataṃsaḥ)
प्रलम्बlong/hanging
प्रलम्ब:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्रलम्ब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
पिङ्गtawny/brownish
पिङ्ग:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootपिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
असुlife/breath
असु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
जटाmatted hair
जटा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजटा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
कलापम्cluster/tuft
कलापम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootकलाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासान्त पद
प्रलम्बपिङ्गासुजटाकलापम्with a long tawny cluster of matted locks
प्रलम्बपिङ्गासुजटाकलापम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रलम्ब + पिङ्ग + असु + जटा + कलाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (describing the jaṭā-cluster)
मध्याह्नmidday
मध्याह्न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
सत्bright/shining
सत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Form(समासपूर्वपद) विशेषण; ‘सद्’ = shining/bright (contextual)
भास्करsun
भास्कर:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
कोटिcrore(s)
कोटि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन/एकवचन (समासपूर्वपद-रूप; intended: ‘of crores’)
तेजसम्splendour
तेजसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासान्त पद
मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्with the brilliance of crores of midday suns
मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्याह्न + सत् + भास्कर + कोटि + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (having splendour like crores of bright midday suns)

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Type: stotra

S
Shiva

FAQs

The verse presents Saguna Shiva as Īśvara—recognizable through sacred marks (five faces, three eyes, crescent moon, matted locks) and overwhelming tejas—so the devotee’s mind can rest on a concrete divine form and be lifted toward liberation.

Shiva Purana commonly teaches that the formless (Nirguna) is approached through form (Saguna): meditating on Shiva’s iconic attributes culminates in steadiness of devotion, which is also expressed in Linga worship as the all-pervading presence of Pati (the Lord).

A practical takeaway is dhyāna (visual meditation) on Panchamukha Shiva while repeating the Panchākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya,” contemplating His three-eyed awareness and sun-like radiance as purifying inner darkness.