Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 29

हिरण्यकशिपोः क्रोधः तथा देवप्रजाकदनम् — Hiraṇyakaśipu’s Wrath and the Affliction of Devas and Beings

दृष्टस्स दैत्यैरतुलप्रभावस्ते रेभिरे ते हि तथैव सर्वे । सिंहं च तं सर्वमयं निरीक्ष्य प्रह्लादनामा दितिजेन्द्रपुत्रः । उवाच राजानमयं मृगेन्द्रो जगन्मयः किं समुपागतश्च

dṛṣṭassa daityairatulaprabhāvaste rebhire te hi tathaiva sarve | siṃhaṃ ca taṃ sarvamayaṃ nirīkṣya prahlādanāmā ditijendraputraḥ | uvāca rājānamayaṃ mṛgendro jaganmayaḥ kiṃ samupāgataśca

เมื่อเหล่าไทตยะได้เห็นผู้มีฤทธานุภาพหาที่เปรียบมิได้นั้น ต่างก็คำรามพร้อมกัน ครั้นแลเห็นสิงห์ผู้ประหนึ่งเป็นรูปแห่งสรรพสิ่งทั้งปวง ประหลาทะ บุตรแห่งราชาไทตยะ จึงกล่าวว่า “สิงห์ผู้แผ่ซ่านทั่วจักรวาล ผู้เป็นดุจหลักแห่งอธิปไตยนี้คืออะไร ที่บัดนี้มาถึงแล้ว?”

दृष्टः(was) seen
दृष्टः:
कर्मणि-भाव (Passive predicate/कर्मणि)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seen’
सःhe
सः:
कर्म (Object in passive/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
दैत्यैःby the demons
दैत्यैः:
कर्ता (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन
अतुल-प्रभावःof incomparable power
अतुल-प्रभावः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअतुल + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: अतुलः प्रभावः यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘सः’)
तेthey
ते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
रेभिरेroared/cried out
रेभिरे:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootरभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद; ‘cried out/roared’
तेthose (same)
ते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पुनरुक्ति (emphatic)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
तथाthus
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): ‘thus/so’
एवjust/indeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सिंहम्the lion
सिंहम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तम्that (one)
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
सर्व-मयम्all-pervading/consisting of all
सर्व-मयम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: सर्वेण मयम्/सर्वमयः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘सिंहम्/तम्’)
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनि-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; धातु: ईक्ष्, उपसर्ग: नि-; ‘having observed’
प्रह्लाद-नामnamed Prahlāda
प्रह्लाद-नाम:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रह्लाद + नामन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: प्रह्लादः नाम यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘दितिजेन्द्रपुत्रः’)
दितिजेन्द्र-पुत्रःson of the lord of the Diti-born (Daityas)
दितिजेन्द्र-पुत्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिति + इन्द्र + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष): दितेः इन्द्रस्य पुत्रः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
राजानम्to the king (addressing)
राजानम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
मृगेन्द्रःthe lord of beasts (lion)
मृगेन्द्रः:
सम्बोधन/कर्ता (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: मृगाणाम् इन्द्रः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जगत्-मयःworld-embodied
जगत्-मयः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजगत् + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: जगता मयः/जगन्मयः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘मृगेन्द्रः/अयम्’)
किम्why?/what?
किम्:
सम्बन्ध (Interrogative/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative particle)
समुपागतःhas come/arrived
समुपागतः:
क्रियाविशेषण/विशेषण (Predicative qualifier/विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-उप-आ-गम् (धातु)
Formक्त (Past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: गम्, उपसर्गाः: सम्-उप-आ-; ‘having come/arrived’
and
:
समुच्चय (Coordinator/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

Suta Goswami (narrating the Yuddhakhaṇḍa account to the sages)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Bhairava

D
Daityas
P
Prahlada
M
Mrigendra (lion-form, cosmic manifestation)

FAQs

The verse highlights a vision of the Divine as jaganmaya—pervading all—evoking both fear and reverence; it points to the Shaiva insight that the Lord’s manifested (saguna) form can reveal the all-pervasive supreme reality that underlies conflict and cosmos alike.

Like the Liṅga, which signifies the limitless Pati beyond form while being worshiped in form, the ‘all-made lion’ is a saguna epiphany that directs the mind to the formless, all-pervading sovereignty of Shiva who contains and transcends the universe.

A practical takeaway is jaganmaya-dhyāna—meditating on Shiva as all-pervading while repeating the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), and offering bhasma (Tripuṇḍra) as a reminder that all forms arise and dissolve in the Lord.