Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

पार्वतीबाल्यलीलावर्णनम् — Description of Pārvatī’s Childhood/Birth Festivities

प्राक्तना जन्मविद्यास्तां शरदीव प्रपेदिरे । हंसालिस्स्वर्णदी नक्तमात्मभासो महौषधिम्

prāktanā janmavidyāstāṃ śaradīva prapedire | haṃsālissvarṇadī naktamātmabhāso mahauṣadhim

ดุจฤดูสารททำให้ท้องฟ้าใสกระจ่าง ฉันนั้นวิทยาจากชาติปางก่อนก็ผุดขึ้นในตนของพวกเขา ดุจฝูงหงส์เรียงรายเหนือสายน้ำทองคำ ยามราตรีพวกเขาเคลื่อนไป—สว่างด้วยตนเอง—สู่มหโอสถะ อันเป็นยารักษาสูงสุด

प्राक्तनाःformer/previous
प्राक्तनाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राक्तन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (विद्याः)
जन्म-विद्याःbirth-knowledges/innate learnings
जन्म-विद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक)
Formसमास: जन्मनः विद्याः (तत्पुरुष; ‘innate/from birth knowledges’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ताम्her/that (one)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
शरदिin autumn
शरदि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
इवlike/as if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक अव्यय (comparative particle)
प्रपेदिरेattained/reached
प्रपेदिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
हंस-आलिःa row/flock of swans
हंस-आलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक) + आलि (प्रातिपदिक)
Formसमास: हंसानाम् आलिः (तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्वर्णदीthe golden river (Svārṇadī)
स्वर्णदी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्णदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
नक्तम्at night
नक्तम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb: at night)
आत्म-भासःself-shining lights/rays
आत्म-भासः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/उपमा-उपमान)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + भास् (प्रातिपदिक)
Formसमास: आत्मनः भासः (तत्पुरुष; ‘self-luminous rays/light’); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
महौषधिम्a great medicinal herb
महौषधिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + औषधि (प्रातिपदिक)
Formसमास: महा + औषधि (कर्मधारय ‘great herb’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Sthala Purana: No Jyotirliṅga reference; the imagery of ‘great medicine’ (mahauṣadhi) functions as a metaphor for liberating knowledge/grace removing pāśa.

Significance: Encourages śraddhā in saṃskāra and pūrvajanma-sukṛta: prior merit and prior learning can reawaken under right conditions (guru, bhakti).

Role: liberating

P
Parvati
S
Shiva

FAQs

It teaches that spiritual impressions (saṁskāras) from prior births can ripen, and by Shiva’s grace the seeker’s inner clarity arises like an autumn sky—leading toward the supreme remedy: liberating knowledge and devotion to Shiva.

In Shaiva practice, Saguna worship (Linga, mantra, pūjā) purifies the mind so that prior spiritual tendencies awaken; the ‘self-luminous’ movement toward the great remedy points to approaching Shiva through disciplined devotion that culminates in Shiva-jnāna.

It suggests steady japa and dhyāna—especially Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya)—so that inner light (ātma-bhāsa) becomes clear; accompanying disciplines like Tripuṇḍra-bhasma and Rudrākṣa can support purity and focus.