Mantra 2
Agni as Hotṛ and guardian of the sacrifice
यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् शोचिष्केशं वृषणं यमिमा विशः प्रावन्तु जूतये विशः
yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema jyeṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ
yaji1ṣṭhaṃ tvā2 yajamānā huvema jye3ṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ
โอ้ผู้ควรบูชายัญยิ่งที่สุด เหล่าผู้ประกอบยัญพิธีขอเชิญท่าน—ผู้เป็นใหญ่แห่งอังคิรสา โอ้ผู้รู้แจ้ง—ด้วยบทสรรเสริญของฤๅษีและถ้อยคำของวิปรา เราขอเชิญท่าน ผู้เป็น Hotṛ (โหตฤ/ปุโรหิตผู้ขับสวด) แห่งหมู่ชน ผู้แผ่ไพศาลดุจฟ้า ผู้มีเปลวเพลิงเป็นมงกุฎ ผู้ทรงพลังดุจพฤษภา ขอให้หมู่ชนทั้งหลายเกื้อหนุนยัญนี้เพื่อการคุ้มครอง ขอให้หมู่ชนทั้งหลายเกื้อหนุนเถิด
yajiṣṭham | tvā | yajamānāḥ | huvema | jyeṣṭham | aṅgirasām | vipra | manmabhiḥ | viprebhiḥ | parijmānam | iva | dyām | hotāram | carṣaṇīnām | śociṣ-keśam | vṛṣaṇam | yam | imāḥ | viśaḥ | prāvantu | jūtaye | viśaḥ
Agneya Sāman (generic; precise tune requires śākhā-specific gāna mapping)
{ "prastava": "(stobha prelude per tune; often sets communal pulse)", "udgitha": "yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema ... hotāraṃ carṣaṇīnām", "pratihara": "parijmānam iva dyām", "upadrava": "śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yam imā viśaḥ", "nidhana": "prāvantu jūtaye viśaḥ (final ‘viśaḥ’ lengthened)", "structure_notes": "Repetition of ‘viśaḥ’ naturally suits nidhana, enabling chorus unison and ritual sealing.", "singer_assignments": "Prastotṛ: prastāva; Udgātṛ: udgītha+upadrava; Pratihartṛ: pratihāra; all: nidhana (esp. on ‘viśaḥ’)." }
{ "gloss_summary": "Agni is ‘jyeṣṭha among the Aṅgirases’—foremost priestly fire; ‘parijmānam iva dyām’ indicates pervasion (vyāpti) like heaven; ‘prāvantu’ is a blessing that the peoples promote/support the rite for aid.", "ritual_interpretation": "Appropriate where patron/community support is ritually invoked—ensuring resources, attention, and correct participation in Soma service.", "theological_insight": "Agni’s supremacy is genealogical and functional: as prime Aṅgirasa he authorizes and sanctifies priestly speech itself.", "etymology_highlights": "aṅgiras—priestly lineage name; yajiṣṭha as superlative of yaj- (‘worthy of worship’); parijmān from √jmā/‘to go around’ → ‘pervading’." }