Rig Veda 10.168.3: Mandala 10, Sukta 168, Mantra 3

Sukta 10.168

Rishi: Not securely determinable from supplied text alone.

Devata: Vāta (with apām sakhā and ṛta associations)

Chandas: Likely Triṣṭubh (confirm by scan).

Samhita Patha (Devanagari)

अन्तरिक्षे पथिभिरीयमानो न नि विशते कतमच्चनाहः । अपां सखा प्रथमजा ऋतावा क्व स्विज्जातः कुत आ बभूव ॥

Transliteration

antárikṣe pathíbhir ī́yamāno ná ní viśate katamáccanáh | apā́ṁ sákhā prathamajā́ ṛtā́vā kvà svíj jā́taḥ kúta ā́ babhūva ||

Translation

เขาเคลื่อนไปตามหนทางในอันตริกษะ (แดนกลาง) มิได้หยุดพักในวันใดเลย สหายแห่งสายน้ำ (Apāṃ sakhā) ผู้บังเกิดก่อน ผู้ทรงรักษา ṛta (ระเบียบ-สัจจะจักรวาล)—แท้จริงเขาบังเกิด ณ ที่ใด และจากที่ใดจึงมาบังเกิดเป็นอยู่?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अन्तरिक्षे: in the mid-air, in the atmosphere
• अन्तरिक्षे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• पथिभिः: by/with paths, along paths
• पथिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: पथि/पथिन् (प्रातिपदिक; ‘path’)

• ईयमानः: going, moving
• ईयमानः: कर्ता
• Type: Verb (participle)
• Root: इ/ई (धातु ‘to go’)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• नि: down, into
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• विशते: enters
• विशते: —
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु ‘to enter’)

• कतमः: which (one)?
• कतमः: कर्ता (प्रश्नवाचक)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: कतम (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चन: even, at all
• चन: —
• Type: Indeclinable
• Root: चन

• अहः: day
• अहः: अधिकारण (कालवाचक)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अह (प्रातिपदिक ‘day’)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक ‘water’)

• सखा: friend
• सखा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• प्रथमजाः: first-born
• प्रथमजाः: विशेषण (सखा-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथमजा (प्रातिपदिक; ‘first-born’)

• ऋतावा: truth-ordered, possessing ṛta
• ऋतावा: विशेषण (सखा-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋतावन् (प्रातिपदिक; ‘possessing ṛta’)

• क्व: where?
• क्व: —
• Type: Indeclinable
• Root: क्व

• स्वित्: indeed? pray?
• स्वित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्वित्

• जातः: born
• जातः: कर्ता (सखा-सम्बन्धी)
• Type: Verb (participle)
• Root: जन् (धातु ‘to be born’)

• कुतः: from where?
• कुतः: अपादान (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कुतः

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• बभूव: has become, came to be
• बभूव: —
• Type: Verb
• Root: भू (धातु ‘to be, become’)