Rig Veda 10.103.3: Mandala 10, Sukta 103, Mantra 3

Sukta 10.103

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स इषुहस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी संस्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन । संसृष्टजित्सोमपा बाहुशर्ध्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥

Transliteration

sá iṣúhastaiḥ sá niṣaṅgíbhir vaśī́ saṃsrā́ṣṭā sá yúdha índro gaṇéna | saṃsṛṣṭajít sómapā bāhuśardhī́ ugrádhanvā práti-hitābhir ástā ||

Translation

เขาผู้มีเหล่าผู้ถือศรร่วมอยู่ เขาผู้มีเหล่าผู้คาดดาบร่วมอยู่—ผู้เป็นนายและผู้จัดขบวน; เขา อินทระ กับหมู่พลในศึก. ผู้ชนะในการปะทะอันแนบแน่น ผู้ดื่มโสม ผู้แข็งแรงด้วยสายรัดแขน ผู้ดุเดือดด้วยคันธนู—นายธนูผู้ขว้างยิงอย่างแม่นยำด้วยการปล่อยที่เล็งไว้ดี.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• इषुहस्तैः: with hands holding arrows
• इषुहस्तैः: करण
• Type: Noun/Adjective
• Root: इषु-हस्त (समासः: इषु ‘arrow’ + हस्त ‘hand’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• निषङ्गिभिः: with quiver-bearers / with those bearing weapons
• निषङ्गिभिः: करण
• Type: Noun/Adjective
• Root: निषङ्गिन् (निषङ्ग ‘quiver/sword-belt’ + इन्) अथवा ‘निषङ्ग’धारिन्

• वशी: the master, the controller
• वशी: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: वशिन् (प्रातिपदिक: वश ‘control, mastery’ + इन्)

• संस्रष्टा: the one who has joined/arrayed (them) together
• संस्रष्टा: कर्तृ
• Type: Agent noun
• Root: सम् + सृज् (धातु) → संस्रष्टृ (कर्तरि-नाम) अथवा कृत्-प्रत्ययः -तृ

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् → स

• युधे: for battle
• युधे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: युध् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: ‘battle’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (देवनाम-प्रातिपदिक)

• गणेन: with a troop/host
• गणेन: करण
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक: ‘troop, host’)

• संसृष्टजित्: conquering when arrayed/combined (with his host)
• संसृष्टजित्: कर्तृ
• Type: Compound adjective
• Root: सम् + सृज् (कृदन्त: संसृष्ट ‘joined/arrayed’) + जित् (प्रातिपदिक: ‘conqueror’, √जि)

• सोमपाः: Soma-drinkers
• सोमपाः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: सोम-पा (समासः: सोम ‘Soma’ + पा ‘drinker’, √पा)

• बाहुशर्धी: having strength in his arms / arm-strong
• बाहुशर्धी: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: बाहु-शर्धिन् (समासः: बाहु ‘arm’ + शर्धिन् ‘having a troop/force’)

• उग्रधन्वा: fierce-bowed, having a mighty bow
• उग्रधन्वा: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: उग्र-धन्वन् (समासः: उग्र ‘fierce’ + धन्वन् ‘bow’, ‘bow-armed’)

• प्रतिहिताभिः: with well-aimed/placed (missiles)
• प्रतिहिताभिः: करण
• Type: Adjective (PPP) used substantively
• Root: प्रति + धा (धातु) → प्रतिहित (PPP) + भिस्

• अस्ता: the thrower, the hurler
• अस्ता: कर्तृ
• Type: Agent noun
• Root: अस्तृ (कर्तरि-नाम, √अस्/अस्य ‘to throw’ in Vedic sense ‘hurl’)