Rig Veda 1.164.24 — Mandala 1, Sukta 164, Mantra 24

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Vāc/Chandas (speech and meter as cosmic powers)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम् । वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः ॥

Transliteration

gāyatréṇa práti mimīte arkám arkéṇa sā́ma traiṣṭúbhena vākám | vākéna vākáṃ dvipádā́ cátuṣpadā́kṣáreṇa mimate saptá vā́ṇīḥ ||

Translation

ด้วยคายาตรี (Gāyatrī) เขาวัดบทสรรเสริญ (arka); ด้วยบทสรรเสริญเขาวัดบทขับสāman (sāman); ด้วยตรีษฏุภ (Triṣṭubh) เขาวัดวาจาที่เปล่งออก (vāc). ด้วยวาจาเขาวัดวาจา—ทั้งแบบสองเท้าและสี่เท้า; และด้วยพยางค์อันไม่เสื่อม (akṣara) เขาทั้งหลายวัดพลังแห่งวาจาทั้งเจ็ด.

Word by Word

• गायत्रेण: with/by the Gāyatrī (metre)
• गायत्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: गायत्र (प्रातिपदिक) < गायत्री

• प्रति: towards; in return; correspondingly
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)

• मिमीते: measures
• मिमीते: —
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मितौ) ‘to measure’

• अर्कम्: the hymn/chant (arká)
• अर्कम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• अर्केण: with/by the hymn (arká)
• अर्केण: करण
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• साम: the Sāman-chant
• साम: कर्म
• Type: Noun
• Root: सामन् (प्रातिपदिक)

• त्रैष्टुभेन: with/by the Triṣṭubh (metre)
• त्रैष्टुभेन: करण
• Type: Noun
• Root: त्रैष्टुभ (प्रातिपदिक) < त्रिष्टुभ्

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)

• वाकम्: speech; utterance
• वाकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक) ‘speech, utterance’

• वाकेन: with/by speech
• वाकेन: करण
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• वाकम्: speech (another utterance)
• वाकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• द्विपदा: two-footed; having two pādas
• द्विपदा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: द्विपद् (प्रातिपदिक) ‘two-footed; of two pādas’

• चतुष्पदा: four-footed; having four pādas
• चतुष्पदा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: चतुष्पद् (प्रातिपदिक) ‘four-footed; of four pādas’

• अक्षरेण: with/by a syllable
• अक्षरेण: करण
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक) ‘syllable; imperishable’

• मिमते: they measure
• मिमते: —
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मितौ) ‘to measure’

• सप्त: seven
• सप्त: —
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या)

• वाणीः: voices; utterances
• वाणीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक) < √वच्