Rig Veda 1.16.3 — Mandala 1, Sukta 16, Mantra 3

Sukta 1.16

Rishi: Medhātithi Kāṇva (trad.)

Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (3 x 8 syllables)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रं प्रातर्हवामह इन्द्रं प्रयत्यध्वरे । इन्द्रं सोमस्य पीतये ॥

Transliteration

índraṁ prātár havāmahe índraṁ prayáty adhvaré | índraṁ sómasya pītáye ||

Translation

ยามรุ่งอรุณภายในตื่นขึ้น เราเรียกอินทระ; ยามขบวนการบูชายัญก้าวหน้าในพิธี เราเรียกอินทระ; เพื่อการดื่มโสมะ (Soma) เราเรียกอินทระ.

Word by Word

• इन्द्रम्: Indra (as the one invoked)
• इन्द्रम्: कर्म (आह्वानस्य/हवामहे इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) अव्युत्पन्न/देवनाम

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: अधिकारण (कालाधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय) < प्रातः

• हवामहे: we invoke / we call upon
• हवामहे: क्रिया (कर्तृ: वयम्)
• Type: Verb
• Root: √ह्वा (ह्वयति/आह्वयति) ‘to call, invoke’

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• प्रयति: at the setting forth / at the advance (of the rite/journey)
• प्रयति: अधिकारण (अवसर/स्थित्यधिकरणम्: ‘प्रयत्याम्’)
• Type: Noun
• Root: प्रयति (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) < प्र-√या (गमन/प्रस्थान) ‘setting forth, advance’

• अध्वरे: in the sacrifice / at the rite
• अध्वरे: अधिकारण (यज्ञाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘sacrifice, rite’

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of Soma’)
• Type: Noun
• Root: सोम (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘Soma’

• पीतये: for drinking
• पीतये: सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन: ‘for drinking’)
• Type: Noun
• Root: पीति (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) < √पा ‘to drink’ (भाव/कृदन्त-निर्मित संज्ञा) ‘drinking’