Rig Veda 1.123.3 — Mandala 1, Sukta 123, Mantra 3
Sukta 1.123
Devata: Uṣas (primary), with Savitṛ and Sūrya invoked
Samhita Patha (Devanagari)
यदद्य भागं विभजासि नृभ्य उषो देवि मर्त्यत्रा सुजाते । देवो नो अत्र सविता दमूना अनागसो वोचति सूर्याय ॥
Transliteration
yád adyá bhā́gaṃ vi-bhájāsi nṛ́bhya uṣó devi martyá-trā su-jāte | devó no átra savitā́ damū́nā anā́gaso vocati sū́ryāya ||
Translation
เมื่อวันนี้ท่านแบ่งปันส่วนแก่หมู่มนุษย์ โอรุ่งอรุณ เทวีผู้บังเกิดดี ณ ที่นี้ในแดนของผู้ต้องตาย—แล้วสวิตฤ (Savitṛ) ผู้เป็นเทพผู้สร้างเรือนในเรา ประกาศต่อสุริยะว่า “เราปราศจากโทษ ควรแก่แสงอันสูงยิ่ง”
Word by Word
यत्when/that which
यत्:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
भागम्share/portion
भागम्:
Karma
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक) < √भज् (भजँ सेवायाम्/विभागे)
विभजासिyou distribute/apportion
विभजासि:
Kartā (क्रियापद; कर्ता = उषस्)
TypeVerb
Root√भज् (भजँ सेवायाम्/विभागे) + वि-
नृभ्यःto/for men
नृभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
उषःO Dawn
उषः:
Kartā (सम्बोधन; कर्तृ-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
देविO goddess
देवि:
Kartā (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव (प्रातिपदिक)
मर्त्यत्राamong mortals/in the mortal realm
मर्त्यत्रा:
Adhikaraṇa (देश/विषयाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक) + त्र (अव्ययीभाव/तद्धित: स्थानवाचक)
सुजातेwell-born, noble
सुजाते:
Kartā (सम्बोधन-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + जात (कृदन्त/प्रातिपदिक) < √जन् (जनँ प्रादुर्भावे)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
नःfor us/our
नः:
Sampradāna (हित-सम्बन्धः ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
सविताSavitar
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
दमूनाhouse-friend/house-lord (domestic benefactor)
दमूना:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदमूना (प्रातिपदिक; RV-विशेषण) < दम (गृह) + ऊन/ऊना (सम्बद्ध-प्रत्यय)
अनागसःsinless, guiltless
अनागसः:
Kartā (वाच्य-सम्बन्धे; ‘we’ understood)
TypeAdjective
Rootअन्- + आगस् (प्रातिपदिक)
वोचतिspeaks/declares
वोचति:
Kriyā (कर्तृ = देवः/सविता)
TypeVerb
Root√वच् (वचँ परिभाषणे/वदने)
सूर्यायto/for the Sun
सूर्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.