Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ।।।।विस्मयंपरमंजग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।

tato ratha-stham ālokya saumitri rāvaṇātmajam |

vānarāś ca mahā-vīryā rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ ||

vismayaṃ paramaṃ jagmur lāghavāt tasya dhīmataḥ ||

ครั้นแลเห็นโอรสแห่งทศกัณฐ์ประทับอยู่บนรถศึก พระลักษมณ์โอรสแห่งสุมิตรา เหล่าวานรผู้กล้าหาญยิ่ง และรากษสวิภีษณะ ต่างตกตะลึงยิ่งนัก ด้วยความว่องไวและความชำนาญของนักรบผู้มีปัญญานั้น

ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; काल/अनन्तरार्थक (then/thereupon)
रथस्थम्seated in the chariot
रथस्थम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootरथ-स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); सप्तमी-तत्पुरुषः (रथे स्थितः)
आलोक्यhaving seen
आलोक्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootआ-लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक (having seen)
सौमित्रिःSaumitri (Lakshmana)
सौमित्रिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular), नाम
रावणात्मजम्Ravana's son (Indrajit)
रावणात्मजम्:
कर्म (Karma/Object of seeing)
TypeNoun
Rootरावण-आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (रावणस्य आत्मजः)
वानराःthe Vanaras
वानराः:
कर्ता (Karta/Co-subject)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Masculine, Nominative plural)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
महावीर्याःof great valor
महावीर्याः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहā-वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Masculine, Nominative plural); वानराः इति विशेषणम्
राक्षसःthe Rakshasa
राक्षसः:
कर्ता (Karta/Co-subject)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
विभीषणःVibhishana
विभीषणः:
कर्ता (Karta/Co-subject)
TypeNoun
Rootविभीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular), नाम
विस्मयम्astonishment
विस्मयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविस्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular)
परमम्great / extreme
परमम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); विस्मयम् इति विशेषणम्
जग्मुःexperienced / reached
जग्मुः:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम् (3rd pl)
लाघवात्due to (his) swiftness/skill
लाघवात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootलाघव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-एकवचनम् (Neuter, Ablative singular); हेत्वर्थे (as cause)
तस्यof him / his
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम् (Masculine, Genitive singular)
धीमतःwise / intelligent
धीमतः:
सम्बन्ध-विशेषण (Qualifier in genitive)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम् (Masculine, Genitive singular); तस्य इति विशेषणम्

Seeing Indrajith seated in the chariot, great hero Lakshmana as well as the Vanaras and Vibheeshana wondered how easily he went and returned.

L
Lakshmana (Saumitri)
I
Indrajit (Ravana’s son)
V
Vanaras
V
Vibhishana

FAQs

Dharma here involves discernment: even an adversary’s excellence is acknowledged truthfully, separating objective assessment from moral endorsement.

The allied forces observe Indrajit in his chariot and marvel at his extraordinary speed and skill in maneuvering.

Lakshmana and the allies show clear-sightedness and satya (truthfulness) in recognizing the enemy’s capability without fear-driven distortion.