Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

इतिब्रुवाणंसङ्कृद्ध: परुषंरावणात्मजम् ।।।।हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।

iti bruvāṇaṃ saṅkruddhaḥ paruṣaṃ rāvaṇātmajam |

hetumad vākyam atyarthaṃ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha ||

เมื่อบุตรแห่งทศกัณฐ์กล่าววาจาหยาบคาย พระลักษมณ์ผู้โกรธเกรี้ยวจึงตอบกลับด้วยถ้อยคำที่แหลมคม ซึ่งเปี่ยมไปด้วยเหตุผลและความหมาย

इतिthus
इति:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
ब्रुवाणम्speaking
ब्रुवाणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√ब्रू (धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle)
सङ्कृद्धःenraged
सङ्कृद्धः:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसङ्कृद्ध (प्रातिपदिक; सम्-√क्रुध् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त; लक्ष्मणस्य विशेषणम्
परुषम्harsh
परुषम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (रावणात्मजम्)
रावणात्मजम्Ravana's son
रावणात्मजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरावण-आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रावणस्य आत्मजः)
हेतुमत्reasoned
हेतुमत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहेतुमत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अत्यर्थम्very much / exceedingly
अत्यर्थम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb)
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
indeed
:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/खलु-अर्थक निपात (expletive particle)

When Indrajith was speaking harshly, enraged Lakshmana replied in a meaningful way with reason.

L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma here emphasizes reasoned speech (yukti) over impulsive abuse: even in anger, one should respond with meaningful, justified words rather than empty harshness.

Indrajit (Rāvaṇa’s son) speaks harshly; Lakṣmaṇa, provoked, prepares to answer—marking a transition from taunts to decisive action in battle.

Lakṣmaṇa’s clarity and moral firmness: he answers with purposeful, reason-based speech rather than mere retaliation in words.