Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

āruroha tadā tasmād dharir malaya-parvatam |

meru-mandara-saṅkāśaṃ nānā-prasravaṇākulam ||6.74.42||

แล้ววานรนั้นก็ไต่ขึ้นจากที่นั้นสู่เขามลยะ อันคล้ายเขาพระสุเมรุและมันทรา เต็มไปด้วยธารน้ำและตาน้ำหลากหลาย

आरुरोहclimbed/ascended
आरुरोह:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√रुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; उपसर्ग: आ-
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
तस्मात्from that (place/mountain)
तस्मात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन
हरिःthe monkey
हरिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मलय-पर्वतम्the Malaya mountain
मलय-पर्वतम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमलय (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मेरु-मन्दर-सङ्काशम्resembling Meru and Mandara
मेरु-मन्दर-सङ्काशम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमेरु (प्रातिपदिक) + मन्दर (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (malayaparvatam); मेरु-मन्दरयोः समुच्चय (like Meru and Mandara)
नाना-प्रस्रवण-आकुलम्crowded with various springs
नाना-प्रस्रवण-आकुलम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + प्रस्रवण (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
नानाvarious
नाना:
विशेषणार्थ (modifier)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: various)
द्रुम-लता-कीर्णम्strewn with trees and creepers
द्रुम-लता-कीर्णम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootद्रुम (प्रातिपदिक) + लता (प्रातिपदिक) + कीर्ण (कृदन्त; √कॄ/√कीर्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; द्रुम-लतयोः समुच्चय
विकासि-कमल-उत्पलम्with blooming lotuses and water-lilies
विकासि-कमल-उत्पलम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootविकासि (प्रातिपदिक) + कमल (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; कमल-उत्पलयोः समुच्चय
सेवितम्frequented
सेवितम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसेवित (कृदन्त; √सेव् धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (malayaparvatam)
देव-गन्धर्वैःby gods and gandharvas
देव-गन्धर्वैः:
करण/कर्ता (Karaṇa/Kartṛ in passive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + गन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण/कर्तृ (agent in passive sense for sevitam)
षष्टि-योजनम्sixty yojanas (in extent/height)
षष्टि-योजनम्:
विशेषण (measure)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या/प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; परिमाणवाचक विशेषण (measure)
उच्छ्रितम्lofty/raised high
उच्छ्रितम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootउच्छ्रित (कृदन्त; √श्रि/√श्रय्? here √श्रि/√श्रय् not; standard: √श्रि with ut-; meaning 'raised'; kta)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
विद्याधरैःby Vidyadharas
विद्याधरैः:
करण/कर्ता (Karaṇa/Kartṛ in passive)
TypeNoun
Rootविद्याधर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
मुनि-गणैःby groups of sages
मुनि-गणैः:
करण/कर्ता (Karaṇa/Kartṛ in passive)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अप्सरोभिःby apsarases
अप्सरोभिः:
करण/कर्ता (Karaṇa/Kartṛ in passive)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
निषेवितम्resorted to/frequented
निषेवितम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनिषेवित (कृदन्त; √सेव् धातु, क्त; उपसर्ग: नि-)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
नाना-मृग-गण-आकीर्णम्filled with various herds of animals
नाना-मृग-गण-आकीर्णम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (कृदन्त; √कॄ/√कीर्, क्त; उपसर्ग: आ-)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
बहु-कन्दर-शोभितम्adorned with many caves
बहु-कन्दर-शोभितम्:
कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + कन्दर (प्रातिपदिक) + शोभित (कृदन्त; √शुभ्/√शोभ्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
सर्वान्all
सर्वान्:
कर्म (Karma)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेष्य: यक्षगन्धर्वकिन्नरान्
आकुलयन्disturbing/agitating
आकुलयन्:
कर्तृ-सम्बद्ध क्रिया (agent-linked participle)
TypeVerb
Root√आकुलय् (धातु; denominative from आकुल)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
यक्ष-गन्धर्व-किन्नरान्yakshas, gandharvas, and kinnaras
यक्ष-गन्धर्व-किन्नरान्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootयक्ष (प्रातिपदिक) + गन्धर्व (प्रातिपदिक) + किन्नर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootहनूमत्/हनुमान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मेघ-सङ्काशःcloud-like
मेघ-सङ्काशः:
कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमेघ (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (hanumān)
ववृधेgrew/enlarged
ववृधे:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√वृध् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मारुत-आत्मजःson of the Wind-god
मारुत-आत्मजः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; हनूमतः अपपद (apposition)

From that mountain the monkey sprang to Malaya Mountain which was like Meru and Mandara mountains. It was set with various springs, covered with various trees and creepers, abounded with lotuses, frequented by Devas, Gandharvas. It was sixty yojanas high and visited by Vidhyadharas, celestial nymphs, and sages, filled with various species of deer and numerous caves. Yakshas, Gandharvas, and Kinnaras were living there. There the son of the wind god grew in size like a cloud.

H
Hanumān
M
Malaya Mountain
M
Meru
M
Mandara

FAQs

Dharma is advanced through readiness and right preparation; the ascent signals disciplined effort before undertaking a duty for a righteous cause.

Hanumān moves to Malaya mountain, a majestic setting that becomes the stage for his next action.

Kriyā-kauśala (practical competence) and steadiness—choosing a proper vantage and base for action.