HomeRamayanaYuddha KandaSarga 71Shloka 107
Previous Verse
Next Verse

Shloka 107

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

तंलक्ष्मणोत्सृष्टममोघवेगंसमापतन्तंज्यलनप्रकाशम् ।सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खंतदाऽतिकायस्समरेददर्श ।।।।

taṁ lakṣmaṇotsṛṣṭam amoghavegaṁ samāpatantaṁ jvalanaprakāśam |

suparṇavajrōttamacitrapuṅkhaṁ tadā ’tikāyaḥ samare dadarśa ||

ครั้นนั้น อติกายะในสนามรบได้เห็นศรที่พระลักษมณ์ปล่อยมา—พุ่งไปอย่างไม่พลาดเป้า ตรงเข้าหาเขาโดยฉับไว สว่างโชติช่วงดุจเปลวไฟ และมีขนศรวิจิตรเลิศล้ำดุจปีกครุฑ

तम्that (arrow)
तम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लक्ष्मणोत्सृष्टम्released by Lakṣmaṇa
लक्ष्मणोत्सृष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मण + उत्सृष्ट (कृदन्त; उत् + √सृज् धातु)
Formसमासः तत्पुरुष (lakṣmaṇa-utsṛṣṭa = 'released by Lakṣmaṇa'); भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इति विशेषणम्
अमोघवेगम्of unfailing speed
अमोघवेगम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमोघ + वेग (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारय; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इति विशेषणम्
समापतन्तम्rushing/coming swiftly
समापतन्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + √पत् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इति विशेषणम्
ज्वलनप्रकाशम्shining like fire
ज्वलनप्रकाशम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वलन + प्रकाश (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (jvalana-prakāśa = 'fire-like in brilliance'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इति विशेषणम्
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खम्with splendid, variegated feathers like Suparṇa (Garuḍa) / thunderbolt-like
सुपर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुपर्ण + वज्र + उत्तम + चित्र + पुङ्ख (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-समास (determinative chain; 'having excellent, variegated feathers like Garuḍa’s wings/like thunderbolt'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इति विशेषणम्
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
अतिकायःAtikāya
अतिकायः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootअतिकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समरेin battle
समरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Atikaya saw the arrow of Lakshmana coming at a speed, which possessed the velocity of the wind, fixed with feathers resembling the wings of Garuda in the battle.

L
Lakṣmaṇa
A
Atikāya
G
Garuḍa

FAQs

It frames Lakṣmaṇa’s action within righteous warfare (dharma-yuddha): a focused, decisive strike against an adharma-aligned aggressor, emphasizing duty-bound protection rather than cruelty.

Satya appears as factual clarity and reliability: the arrow is described as “amogha-vega” (unfailing), underscoring steadfast purpose and the truthful, unwavering resolve of the dharmic side in battle.