Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।।।

jagrāhārciṣmatīṃ ghorāṃ gadāṃ sarvāyasīṃ śubhām |

hemapaṭṭaparikṣiptāṃ māṃsaśoṇitaphenilām |

virājamānāṃ vapuṣā śatruśoṇitarañjitām |

tejasā saṃpradīptāgrāṃ raktamālyavibhūṣitām |

airāvatamahāpadmasārvabhaumabha yāvahām ||

แล้วเขาก็คว้าคทาอันน่าสะพรึงและส่องประกาย—ทำด้วยเหล็กล้วนแต่สง่างาม—รัดด้วยแถบทอง มีฟองปนเนื้อและโลหิต; รูปทรงรุ่งเรือง ถูกย้อมแดงด้วยเลือดศัตรู; ปลายคทาลุกโพลงด้วยเดชานุภาพ ประดับพวงมาลัยสีแดง และเลื่องลือว่าเป็นที่หวาดหวั่นแม้แก่อิราวตะ มหาปัทมะ และสารวเภามะ

जग्राहseized
जग्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
अर्चिष्मतीम्radiant
अर्चिष्मतीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootarciṣmat (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
घोराम्terrible
घोराम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
गदाम्mace
गदाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgadā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; कर्म
सर्वायसीम्all-iron
सर्वायसीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsarva-āyasī (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: सर्वा आयसी (सर्वतः आयसी/सर्वथा आयसी—iron-made); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
शुभाम्auspicious/splendid
शुभाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
हेमपट्टपरिक्षिप्ताम्wrapped/bound with gold bands
हेमपट्टपरिक्षिप्ताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roothema-paṭṭa + pari-kṣip (धातु) + ta (क्त)
Formउपपद-तत्पुरुष (instrumental sense): हेमपट्टेन परिक्षिप्ता; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
मांसशोणितफेनिलाम्frothy/smeared with flesh and blood
मांसशोणितफेनिलाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmāṃsa-śoṇita-phenila (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative chain): मांस-शोणितेन फेनिला (frothy/smeared with flesh and blood); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
विराजमानाम्shining
विराजमानाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootrāj (धातु) + vi + māna (शानच्, present participle)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/आत्मनेपदीय-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वपुषाwith (its) appearance
वपुषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvapus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; करण/हेतु-भाव (by/with its form)
शत्रुशोणितरञ्जिताम्reddened by enemies' blood
शत्रुशोणितरञ्जिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśatru-śoṇita + rañj (धातु) + ta (क्त)
Formतत्पुरुष: शत्रूणां शोणितेन रञ्जिता; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
तेजसाby radiance
तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; करण (by brilliance)
संप्रदीप्ताग्राम्with a blazing tip/head
संप्रदीप्ताग्राम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsam-pra-dīp (धातु) + ta (क्त) + agra (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: संप्रदीप्तम् अग्रं यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
रक्तमाल्यविभूषिताम्adorned with a red garland
रक्तमाल्यविभूषिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootrakta-mālya + vi-bhūṣ (धातु) + ta (क्त)
Formतत्पुरुष: रक्तमाल्येन विभूषिता; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम्bringing fear to Airāvata, Mahāpadma, and Sārvabhauma
ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootairāvata + mahāpadma + sārvabhauma + bhaya-āvaha (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (determinative): ऐरावत-महापद्म-सार्वभौमानां भयम् आवहति इति; स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘गदाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Mahaparsva seized hold of a good venerable, all-powerful mace plated with gold, smeared with flesh and blood, shining with lustre, shining red with enemy's blood, an effulgent one whose head has been glowing decorated with red flower garlands that brought terror to Airavatam, Mahapadma, and Sarvabhuama, the three elephants guarding the three of the four quarters.

M
Matta (implied by continuation from prior verse)
G
gadā (mace)
A
Airāvata
M
Mahāpadma

FAQs

The verse warns that splendour of weapons and terror-inspiring power are not markers of righteousness; Dharma is measured by purpose and restraint, not by frightening display.

Matta prepares to re-enter combat by taking up an extraordinarily fearsome mace, described in vivid, hyperbolic detail.

Indirectly, the text highlights the danger of āyudha-mada (intoxication with weapon-power): reliance on brute force without dharmic restraint.