Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

कुम्भकर्णप्रस्थानम्

Kumbhakarna’s Departure for Battle

तेदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंवानराःपर्वतोपमम् ।वायुनुन्नाइवघनाययुस्सर्वादिशस्तदा ।।।।

te dṛṣṭvā rākṣasa-śreṣṭhaṃ vānarāḥ parvatopamam |

vāyu-nunnā iva ghanā yayuḥ sarvā diśas tadā ||

เมื่อเหล่าวานรเห็นรากษสผู้ประเสริฐ ผู้สูงใหญ่ดุจภูผา ก็พากันกระจัดกระจายไปทุกทิศ ดุจเมฆถูกลมพัดให้แยกออก

tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावकृदन्तः (gerund)
rākṣasa-śreṣṭhamthe foremost of the Rakshasas
rākṣasa-śreṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (राक्षसानां श्रेष्ठः)
vānarāḥmonkeys (Vanaras)
vānarāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; te इत्यस्य विशेष्यः
parvata-upamammountain-like
parvata-upamam:
Viśeṣaṇa (विशेषण; of rākṣasaśreṣṭham)
TypeAdjective
Rootparvata (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; उपमान-तत्पुरुषः (parvatavat upamaḥ)
vāyu-nunnāḥdriven by the wind
vāyu-nunnāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण; of vānarāḥ)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + nunna (प्रातिपदिक; √nud PPP)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (वायुनाऽनुन्नाः = driven by wind)
ivalike
iva:
Upamā-marker (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्ययम्
ghanāḥclouds
ghanāḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootghana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; उपमानम्
yayuḥwent / fled
yayuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
sarvāḥall
sarvāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; दिशः विशेषयति
diśaḥdirections
diśaḥ:
Karma (कर्म; goal/direction)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्

On seeing the mountain like form of the foremost of the Rakshasas. the vanaras dispersed in all directions like clouds swept by the wind.

K
Kumbhakarṇa
V
vānarāḥ (Vānaras)
R
rākṣasa (Rākṣasas)

FAQs

The verse shows a realistic dharma-battlefield truth: even those aligned with righteousness can feel fear; dharma requires regaining steadiness and returning to duty.

The Vānara troops react to Kumbhakarṇa’s immense appearance by dispersing in alarm.

The needed virtue is courage (śaurya) under pressure—an implied call to overcome panic in service of a righteous cause.