Shloka 51

कुम्भकर्णोपदेशः

Kumbhakarna’s Counsel and War-Boast to Ravana

Devanagari script

हरींश्चापिहनियिष्यामिसंयुगेसमवास्थिवान् ।असाधारणमिच्छामिनदातुंमहद्यशः ।।6.63.51।।

Transliteration

harīṃś cāpi haniṣyāmi saṃyuge samavāsthivān |

asādhāraṇam icchāmi na dātuṃ mahad yaśaḥ ||

Translation

เมื่อยืนหยัดมั่นคงในศึก ข้าจะสังหารแม้หมู่กองทัพวานรทั้งหลาย ข้าไม่ปรารถนาให้พระองค์ต้องไร้ยศศักดิ์อันยิ่งใหญ่และพิเศษเหนือสามัญ

Word by Word

• तत्: then/that
• तत्: सम्बन्ध (discourse deictic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वाक्योपक्रमे 'that (being so)'

• इच्: if indeed
• इच्: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इच् (अव्यय; छान्दस/पाठभेद)
• Form: निपातः; पाठे 'इच' = 'यदि/चेत्' इत्यर्थे (particle)

• इन्द्रात्: from Indra
• इन्द्रात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• भयम्: fear
• भयम्: कर्म/विषय (contextual)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'fear'

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• यदि: if
• यदि: सम्बन्ध (condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्ययम्

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्ययम्

• स्वयम्भुवः: from Svayambhu (Brahma)
• स्वयम्भुवः: अपादान
• Type: Noun
• Root: स्वयम्भू (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ब्रह्मणः नाम

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्ययम्

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• नाशयिष्यामि: I will destroy
• नाशयिष्यामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नश्/नाशय् (धातु; causative from नश्)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative)

• नैशम्: night-born
• नैशम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नैश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तमः इति विशेष्यस्य विशेषणम् ('nightly')

• तमः: darkness
• तमः: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• इव: like
• इव: उपमा
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (simile marker)

• अंशुमान्: the sun
• अंशुमान्: कर्ता (of implied comparison)
• Type: Noun
• Root: अंशुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; आदित्यस्य नाम

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• देवाः: gods
• देवाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• शयिष्यन्ते: will lie down / will fall prostrate
• शयिष्यन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्

• क्रुद्धे: when (I am) enraged
• क्रुद्धे: अधिकरण (state/condition)
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (कृदन्त; क्रुध् धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; मयि इति विशेष्येण सह (locative absolute-like)

• मयि: in me
• मयि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• महीतले: on the earth
• महीतले: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: महीतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

"Confident of prosperity, he who defers action earlier, he does not know what is right and wrong later on."

Characters & Entities

• Vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It warns that seeking fame (yaśas) detached from righteousness becomes morally hollow; Dharma measures glory by justice, not by destruction.

What is the narrative situation?

The speaker promises steadfast fighting and frames his violence as a means to secure renown for his ruler.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness and commitment, though ethically compromised by the goal of winning fame through unjust war.