Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

कुम्भकर्णोपदेशः

Kumbhakarna’s Counsel and War-Boast to Ravana

त्रिषुचैतेषुयच्छ्रेष्ठंश्रुत्वातन्नावबुध्यते ।राजावाराजमात्रोवाव्यर्थंतस्यबहुश्रुतम् ।।6.63.10।।

triṣu caiteṣu yac chreṣṭhaṁ śrutvā tan nāvabudhyate |

rājā vā rājamātro vā vyarthaṁ tasya bahuśrutam || 6.63.10 ||

ในสามประการนี้ หากกษัตริย์—หรือแม้ผู้ควรค่าแก่การเรียกว่ากษัตริย์—ได้ฟังสิ่งที่ประเสริฐที่สุดแล้วกลับไม่เข้าใจ ความเป็นพหูสูตของเขาก็ย่อมไร้ประโยชน์

त्रिषुamong the three
त्रिषु:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7), बहुवचन; 'among the three'
and
:
समुच्चय (समुच्चयः)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
एतेषुamong these
एतेषु:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन
यत्that which
यत्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun referring to 'best'
श्रेष्ठम्best
श्रेष्ठम्:
विशेषण (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; superlative adjective
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकालक्रिया (क्त्वा-प्रयोगः)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) = 'having heard'
तत्that
तत्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
not
:
निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अवबुध्यतेunderstands / recognizes
अवबुध्यते:
क्रिया (क्रियापद)
TypeVerb
Rootअव + बुध् (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
राजाa king
राजा:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
वाor
वा:
निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle)
राजमात्रःa king in name only
राजमात्रः:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootराजन् + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'mere king' (king only in name)
वाor
वा:
निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle)
व्यर्थम्in vain
व्यर्थम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootव्यर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb/predicative) = 'in vain'
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
बहुश्रुतम्much learning (erudition)
बहुश्रुतम्:
कर्ता/विधेय (विधेयम्)
TypeNoun
Rootबहु + श्रुत (श्रु धातु; क्त कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; bahuvrīhi used substantively = 'much-learning'

" A sovereign king or a king hearing these three does not recognize the best of the three is in vain even though he heard many."

K
Kumbhakarṇa
R
Rāvaṇa
R
rājā (king)

FAQs

True dharma in leadership requires discernment (viveka): knowledge is validated by right understanding and right choice, not by mere accumulation of learning.

Kumbhakarṇa begins a pointed critique of ineffective kingship—hearing counsel but failing to identify and adopt what is best.

Practical wisdom: the capacity to select the best course from competing options.