Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

त्वय्यस्तिममस्नेहःपरासम्भावना च मे ।दैवासुरेषुयुद्धेषुबहुशोराक्षसर्षभ ।।6.62.21।।त्वयादेवाःप्रतिव्यूह्यनिर्जिताश्चासुरायुधि ।

tvayy asti mama snehaḥ parā-sambhāvanā ca me |

daivāsureṣu yuddheṣu bahuśo rākṣasarṣabha ||6.62.21||

tvayā devāḥ prativyūhya nirjitāś cāsurāyudhi |

เรามีความรักและความนับถือยิ่งต่อเจ้า โอ้ผู้เป็นยอดแห่งรากษส หลายครั้งในศึกระหว่างเทวะกับอสูร เจ้าได้เข้าประจัญบานฝ่าแนวทัพและมีชัย ทั้งปราบเทวะได้ และยังชนะอสูรในศึกของพวกเขาเอง

त्वयिin you/towards you
त्वयि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
स्नेहःaffection
स्नेहः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पराgreat/supreme
परा:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्भावना इति विशेषणम्
सम्भावनाesteem/regard
सम्भावना:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसम्भावना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मेmy/to me
मे:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative sg; here genitive: 'my')
दैवासुरेषुin deva-and-asura (wars)
दैवासुरेषु:
विशेषण (Adjective of अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदैव (प्रातिपदिक) + आसुर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास ('देवाः च असुराः च'); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; युद्धेषु इति विशेषणम्
युद्धेषुin wars
युद्धेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
बहुशःmany times
बहुशः:
काल/आवृत्ति (Frequency adjunct)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय)
Formआवृत्ति-अव्यय (frequency adverb: many times)
राक्षसर्षभO bull among Rakshasas
राक्षसर्षभ:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('राक्षसानाम् ऋषभः'); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent/Instrumental)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
देवाःthe gods
देवाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्रतिव्यूह्यhaving met in battle / having countered
प्रतिव्यूह्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeVerb
Rootप्रति + वि + √व्यूह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund): having counter-arrayed/encountered
निर्जिताःdefeated
निर्जिताः:
विशेषण (Adjective of कर्म)
TypeAdjective
Rootनिर् + √जि (धातु) → निर्जित (क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; देवाः इति विशेषणम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
असुराःthe Asuras
असुराः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (contextually coordinated with देवाः as objects)
युधिin battle
युधि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Having gone to his brother's residence, stepping into the enclosure, he saw his brother seated in a perturbed state.

R
Rāvaṇa
K
Kumbhakarṇa
D
Devas
A
Asuras

FAQs

It cautions that praise and past victories can be used to recruit one into an unrighteous cause; dharma demands discernment beyond honor and reputation.

Rāvaṇa strengthens his appeal by affirming affection and citing Kumbhakarṇa’s legendary battlefield successes.

Kumbhakarṇa’s valor and proven capability are emphasized; ethically, the key virtue to add is विवेक (discernment) about how that valor is used.