Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ।।।।नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।

sukhaṃ svapiti niścintaḥ kālopahatacetanaḥ |

nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ ||6.60.16||

ยักษ์ตนนั้นหลับอย่างผาสุก ไร้ความกังวล จิตสำนึกถูกกาลเวลาทำให้มืดมัว เขาหลับยาวถึงหก เจ็ด แปด กระทั่งเก้าเดือนก็ยังหลับต่อไป

सुखम्comfortably
सुखम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचनम् (accusative used adverbially)
स्वपितिsleeps
स्वपिति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√स्वप् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
निश्चिन्तःcarefree
निश्चिन्तः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिश्चिन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; विशेषणम्
कालोपहतचेतनःwhose consciousness is dulled by time
कालोपहतचेतनः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकाल + उपहत + चेतन (प्रातिपदिके; उपहत = कृदन्त from √हन् with उप)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः (कालेन उपहतं चेतनं यस्य)
नवnine
नव:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनवन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; अत्र मासान् इति कर्मपदस्य विशेषणम्
षट्six
षट्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; मासान् इति विशेषणम्
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; मासान् इति विशेषणम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
अष्टौeight
अष्टौ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), द्विवचनम्; अत्र संख्या-प्रयोगः, मासान् इति विशेषणम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
मासान्months
मासान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्
स्वपितिsleeps
स्वपिति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√स्वप् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्
राक्षसःthe rākṣasa
राक्षसः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

"The Rakshasa, Kumbhakarna, lost consciousness is slumbering at ease and has been sleeping for six to nine months happily."

K
Kumbhakarna

FAQs

The verse indirectly contrasts negligence/torpor with dharmic vigilance: when consciousness is overpowered, duty cannot be performed.

The text describes Kumbhakarṇa’s unnatural, prolonged sleep as background to the urgent attempt to awaken him.

By implication, wakeful responsibility (jāgarūkatā) is praised—since prolonged sleep symbolizes incapacity to respond to dharma’s call.