Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्वन्द्वयुद्धप्रवृत्तिः

Dvandva-Yuddha: The Onset of Single Combats

तत्रासीत्सुमहद्युद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।रक्षसांवानराणांचवीराणांजयमिच्छताम् ।।6.43.16।।

tatrāsīt sumahad yuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam |

rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca vīrāṇāṃ jayam icchatām ||

ณ ที่นั้น ได้บังเกิดศึกใหญ่ยิ่ง อื้ออึงปั่นป่วน ชวนให้ขนลุก ระหว่างวีรชนรากษสและวานร ผู้ต่างปรารถนาชัยชนะ

तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
आसीत्was/occurred
आसीत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सुमहत्very great
सुमहत्:
कर्म-विशेषण (object qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of युद्धम्)
युद्धम्war
युद्धम्:
कर्म/विषय (Karma/Theme)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण/वाक्यविषय (thing that occurred)
तुमुलम्tumultuous
तुमुलम्:
कर्म-विशेषण (object qualifier)
TypeAdjective
Rootतुमुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of युद्धम्)
रोमहर्षणम्hair-raising
रोमहर्षणम्:
कर्म-विशेषण (object qualifier)
TypeAdjective
Rootरोम + हर्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रोम्णां हर्षणम् = causing hair to bristle)
रक्षसाम्of rakshasas
रक्षसाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध (of the rakshasas)
वानराणाम्of vanaras
वानराणाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
वीराणाम्of heroes
वीराणाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध
जयम्victory
जयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म (object of इच्छताम्)
इच्छताम्of those desiring
इच्छताम्:
सम्बन्ध (Genitive of possessors/participants)
TypeAdjective
Rootइष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; पुं/नपुंसक-सामान्य; सम्बन्ध (of those desiring)

In that war, the streams of blood that flowed from the bodies of Vanaras and Rakshasas were strewn like weeds in the form of hair, bearing logs of wood in the form of dead bodies.

V
Vānaras
R
Rākṣasas

FAQs

The verse frames war as morally weighty: even heroes desire victory, but Dharma demands that the cause and conduct remain righteous amid tumult and fear.

A panoramic description of the battlefield: the fighting intensifies into a massive, chaotic clash.

Determination—both sides’ warriors are portrayed as relentlessly seeking victory.