Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

दूत-नीति, शुक-प्रसङ्गः

Envoy-Ethics and the Episode of Śuka

नमेऽसिमित्रंनतथानुकम्प्योनचोपकर्तापिनमेप्रियोऽसि ।अरिश्चरामस्यसहानुबन्धस्ततोऽसिवालीववधार्हवध्यः ।।।।

na me 'si mitraṃ na tathānukampyo na copakartāpi na me priyo 'si |

ariś ca rāmasya sahānubandhas tato 'si vālīva vadhārhavadhyaḥ ||

เจ้ามิใช่มิตรของเรา มิควรแก่ความเมตตา มิใช่ผู้มีคุณ และมิเป็นที่รักของเรา เจ้าเป็นศัตรูที่ผูกพันกับศัตรูของพระรามะ ฉะนั้นเจ้าจึงควรถูกประหารดุจวาลี

not
:
सम्बन्ध-निषेध (negation of predication)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)
मेmy / of me
मे:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री/नपुं (त्रिलिङ्ग-सर्वनाम), षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular: 'of me/my')
असिyou are
असि:
क्रिया (copula: linking subject-predicate)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
मित्रम्friend
मित्रम्:
सम्बन्ध/विशेष्य (predicate complement)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (predicate nominative/accusative form; here predicate to 'असि')
not
:
सम्बन्ध-निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
तथाthus / likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्ययम् (adverb: 'thus/so')
अनुकम्प्यःworthy of compassion
अनुकम्प्यः:
सम्बन्ध/विशेषण (predicate complement)
TypeAdjective
Rootअनु + कम्प् (धातु) → अनुकम्प्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकम्प्-धातोः (10/1) 'अनुकम्पयति' इत्यर्थे; यत्-प्रत्ययान्तः (कम्प्य), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (predicate adjective)
not
:
सम्बन्ध-निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
and / also
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (समुच्चय-अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and/also')
उपकर्ताbenefactor / helper
उपकर्ता:
सम्बन्ध/विशेष्य (predicate complement)
TypeNoun
Rootउप + कृ (धातु) → उपकर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृ-धातोः 'करोति' इत्यर्थे; तृ-प्रत्ययान्तः (कर्तृवाचक), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (agent noun: benefactor)
अपिeven / also
अपि:
समुच्चय/अवधारण (additive emphasis)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्ययम् (particle: 'even/also')
not
:
सम्बन्ध-निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
मेmy / of me
मे:
षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रियःdear / beloved
प्रियः:
सम्बन्ध/विशेषण (predicate complement)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (predicate adjective)
असिyou are
असि:
क्रिया (copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
अरिःenemy
अरिः:
कर्ता (subject/predicate nominative)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (समुच्चय-अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
रामस्यof Rama
रामस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive: 'of Rama')
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
सहानुबन्धःone with followers/associates
सहानुबन्धः:
कर्ता/सम्बन्ध (predicate nominative: 'one with retinue/associates')
TypeNoun
Rootसह + अनुबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: सह + अनुबन्धः (सह-तत्पुरुषः/उपपद-तत्पुरुषः) = 'सह (सहितः) अनुबन्धः यस्य' इत्यर्थे
ततःtherefore
ततः:
हेतु/अन्वय (logical connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्/ततः इत्यर्थे अव्ययम् (adverb: 'therefore/then')
असिyou are
असि:
क्रिया (copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
वालीवlike Vali
वालीव:
उपमान (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootवालिन् (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम्; रूपम्: वाली (वालिन्-शब्दस्य प्रथमा-एकवचन-रूपम्) + इव (like) → 'वालीव' (sandhi)
वधार्हःdeserving death
वधार्हः:
सम्बन्ध/विशेषण (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवध + अर्ह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: वधस्य अर्हः (षष्ठी-तत्पुरुषः) = 'deserving of death'
वध्यःto be slain / killable
वध्यः:
सम्बन्ध/विशेषण (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवध् (धातु) → वध्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवध्-धातोः; यत्-प्रत्ययान्तः (भाव्य/कर्मणि: 'to be killed'), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

"O Rakshasa, you are the one who deserves death! (Convey to Ravana this as my word). You are an enemy to my friend, like wise you are not worthy of sympathy, not my well wisher and also not dear to me. You are Rama's enemy, so like your relative Vali you are to be killed."

S
Sugrīva
Ś
Śuka
R
Rāma
V
Vālī

FAQs

Dharma of loyalty: Sugrīva asserts steadfast alignment with Rāma and frames enmity in terms of righteous alliance and accountability for hostile association.

Sugrīva delivers a stern message to be carried to Rāvaṇa’s side, declaring Śuka’s factional enmity with Rāma.

Fidelity and firmness—Sugrīva stands unwaveringly with his benefactor and ally, Rāma.