Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

दूत-नीति, शुक-प्रसङ्गः

Envoy-Ethics and the Episode of Śuka

सएवमुक्तःप्लवगाधिपस्तदाप्लवङ्गमानामृषभोमहाबलः ।उवाचवाक्यंरजनीचरस्यचारंशुकंतूर्णमदीनसत्त्वः ।।।।

sa evam uktaḥ plavagādhipas tadā plavaṅgamānām ṛṣabho mahābalaḥ |

uvāca vākyaṃ rajanīcarasya cāraṃ śukaṃ tūrṇam adīnasattvaḥ ||

ครั้นถูกกล่าวเช่นนั้น สุครีวะ—จอมวานรผู้ทรงเดช ผู้เป็นยอดแห่งหมู่ผู้กระโจน และมีจิตไม่ครั่นคร้าม—ก็รีบกล่าวถ้อยคำแก่ศุกะ ผู้เป็นสายสืบของรากษส

सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-प्रातिपदिकम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि) ; एकवचनम् (he)
एवम्thus / in that way
एवम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम् (in that manner)
उक्तःhaving been addressed / spoken to
उक्तः:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे ‘having been spoken to/ addressed’
प्लवगाधिपःthe lord/leader of the monkeys
प्लवगाधिपः:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्लवग + अधिप (प्रातिपदिके)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (प्लवगानाम् अधिपः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (leader of monkeys)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरणम्
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (then)
प्लवङ्गमानाम्of the monkeys
प्लवङ्गमानाम्:
सम्बन्धः (षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; बहुवचनम् (of the monkeys)
ऋषभःthe foremost (bull)
ऋषभः:
कर्ता (प्लवगाधिपस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (bull/foremost)
महाबलःmighty / very strong
महाबलः:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिके)
Formकर्मधारयः (महत् बलं यस्य/महद्बलः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (very strong)
उवाचspoke / said
उवाच:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परोक्षभूत/परफेक्ट); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (he said/spoke)
वाक्यम्words / a statement
वाक्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (words/speech as object)
रजनीचरस्यof the Rakshasa
रजनीचरस्य:
सम्बन्धः (षष्ठी)
TypeNoun
Rootरजनीचर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (of the night-ranger, i.e., Rakshasa)
चारम्spy
चारम्:
कर्म (शुकम् इत्यस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootचार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (spy as apposition/object)
शुकम्Suka
शुकम्:
सम्प्रदान/कर्म (उवाच इत्यस्य)
TypeNoun
Rootशुक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (to/at Suka as object of speaking)
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (quickly)
अदीनसत्त्वःundaunted / not depressed in spirit
अदीनसत्त्वः:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootअ + दीन + सत्त्व (प्रातिपदिके)
Formबहुव्रीहिः (अदीनं सत्त्वं यस्य सः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (undaunted)

Suka having spoken in that way, Sugriva the leader of the monkeys who was not depressed in his spirit spoke these pleasant words to the Rakshasa spy.

S
Sugrīva
Ś
Śuka
R
rākṣasa (rajanīcara)

FAQs

Dharma in leadership includes steadiness (adīnatā) and clarity in response—answering an enemy’s envoy without losing composure.

Sugrīva prepares to deliver a formal message to be carried back to Rāvaṇa by Śuka.

Courage and emotional steadiness—Sugrīva remains undepressed and decisive.