Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

अथवास्वयमेवैषछिद्रमासाद्यबुद्धिमान् ।अनुप्रविश्यविश्वस्तेकदाचित्प्रहरेदपि ।।6.17.23।।

athavā svayam evaiṣa chidram āsādya buddhimān | anupraviśya viśvaste kadācit prahared api || 6.17.23 ||

หรือไม่ก็เพราะเขาเฉลียวฉลาด ได้พบช่องโหว่ด้วยตนเองแล้วแทรกเข้ามา; ครั้นเราไว้วางใจแล้ว เขาอาจฉวยโอกาสลงมือทำร้ายได้ในสักเวลา

अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध/Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction), विकल्पार्थक (or else)
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Prakara (प्रकार/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), आत्मार्थक (oneself)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (particle), अवधारणार्थक (indeed/only)
एषःthis man
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
छिद्रम्a weak point, breach
छिद्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootछिद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आसाद्यhaving found/reached
आसाद्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ-सा॒द् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having reached/found’
बुद्धिमान्intelligent
बुद्धिमान्:
Karta-anubandha (कर्तृसम्बन्धे विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनुप्रविश्यhaving entered
अनुप्रविश्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootअनु-प्र-विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having entered’
विश्वस्तेwhen trusted
विश्वस्ते:
Adhikarana (अधिकरण; सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootवि-श्वस् (धातु)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि (past passive participle/कर्मणि क्त) ‘trusted’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute): विश्वस्ते (सति) = when (he is) trusted
कदाचित्perhaps
कदाचित्:
Kala (काल/Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), कदाचित्-अर्थे (perhaps/sometime)
प्रहरेत्might strike
प्रहरेत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र-हृ (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle), सम्भावना/समुच्चय (even/also)

"Or else if he is a wise one and knows our weak points, might have found a way and reached us. He may strike us if he is trusted."

R
Rāma
S
Sugrīva
V
Vibhīṣaṇa (implied)

FAQs

Dharma requires responsible trust: सत्य (truth) must be tested through conduct; naïve trust that endangers others is ethically blameworthy.

A warning is given that an intelligent infiltrator can exploit weak points and attack after gaining confidence.

Practical wisdom—balancing openness with safeguards.