Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

तत्तुदृश्यतेतीर्थंसमुद्रस्यवरानने ।।।।यत्रसागरमुत्तीर्यतांरात्रिमुषितावयम् ।

tat tu dṛśyate tīrthaṃ samudrasya varānane | yatra sāgaram uttīrya tāṃ rātrim uṣitā vayam ||

โอ้สตรีผู้มีพักตร์งาม ที่นั่นแลเห็นได้ซึ่งท่าศักดิ์สิทธิ์แห่งมหาสมุทร—ฝั่งที่เราได้ข้ามทะเลแล้วพักค้างคืนในราตรีนั้น

तत्that (place)
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मवत् ‘that/this’
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयार्थक निपात (but/indeed)
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘is seen’
तीर्थम्ford; sacred shore
तीर्थम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
समुद्रस्यof the ocean
समुद्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वराननेO fair-faced lady
वरानने:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootवर-आनन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; समासः—वरं आननं यस्याः (कर्मधारयः)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: where)
सागरम्the sea
सागरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तीर्यhaving crossed/come ashore
उत्तीर्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Preceding action)
TypeVerb
Rootउत्-तॄ (धातु)
Formकृदन्त—क्त्वा (absolutive/gerund); अव्ययभावः ‘having crossed/landed’
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रात्रिम्night
रात्रिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उषिताःstayed (spent)
उषिताः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeVerb
Rootवस्/उष् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having stayed/slept’
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

"Charming lady! You see the seashore there, where we crossed the sea that night and slept on the shore."

R
Rāma
S
Sītā
O
Ocean (samudra/sāgara)

FAQs

Dharma is steadfastness in a righteous mission: the memory of hardship borne for justice highlights perseverance guided by truth and purpose.

From the vimāna, Rāma points out the ocean-shore where the army rested after crossing to Laṅkā.

Endurance and leadership—sharing the same hardships as one’s companions.