Next Verse

Shloka 1

सीताप्रत्याख्यानम् / Rama’s Post-Victory Address to Sītā

Public Opinion and Royal Duty

तांतुपाश्वस्थितांप्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।हृदयान्तर्गतंक्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ।।6.118.1।।

tāṃ tu pārśva-sthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ samprekṣya maithilīm | hṛdayāntar-gataṃ krodhaṃ vyāhartum upacakrame ||

เมื่อพระรามทอดพระเนตรนางไมถิลีที่ยืนอยู่ข้างพระองค์อย่างนอบน้อมก้มหน้า ก็ทรงเริ่มเปล่งถ้อยคำแห่งความกริ้วที่ซ่อนอยู่ลึกในพระหทัย

ताम्her
ताम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut
तु:
निपात (contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
पार्श्वस्थिताम्standing nearby
पार्श्वस्थिताम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपार्श्व + स्थित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषवत् अर्थः (पार्श्वे स्थिता); क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
प्रह्वाम्modest, bowed
प्रह्वाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रह्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (humble/bowed)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सम्प्रेक्ष्यhaving observed
सम्प्रेक्ष्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्+प्र+ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
मैथिलीम्Maithili (Sita)
मैथिलीम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमैथिली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य (Sita)
हृदयान्तर्गतम्hidden within (his) heart
हृदयान्तर्गतम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहृदय + अन्तर्गत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषवत् (हृदयान्तरे गतः); क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (क्रोधम्)
क्रोधम्anger
क्रोधम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्याहर्तुम्to utter/express
व्याहर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootवि+आ+हृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
उपचक्रमेbegan
उपचक्रमे:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootउप+क्रम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उप-उपसर्ग

Observing Mythili who stood near him, Rama started to give expression to what was in his heart.

R
Rāma
S
Sītā

FAQs

Dharma is shown as a difficult governance of emotion: a king must weigh personal feeling against the demands of moral and social order.

Sītā has been brought near; Rāma, under strain, prepares to speak before the gathered assembly.

Rāma’s seriousness about royal responsibility, even when it conflicts with private affection.