Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

रावणवधोत्तरं विभीषणशोकः—क्षत्रधर्मोपदेशः

Vibhishana’s Lament after Ravana’s Fall; Instruction on Kshatriya-Dharma

अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ।।।।

anena dattāni vanīpakeṣu bhuktāś ca bhogāni bhṛtāś ca bhṛtyāḥ |

dhanāni mitreṣu samarpitāni vairāṇy amitreṣu nipātitāni ||

โดยเขาได้ถวายทานแก่ดาบสและผู้บำเพ็ญพรตในป่า ได้เสวยโภคะทั้งหลาย ได้อุปถัมภ์บริวารผู้พึ่งพา ได้มอบทรัพย์ไว้แก่สหาย และได้ทุ่มเทเวรศัตรูลงเหนืออริ จนพวกนั้นล้มพ่าย

अनेनby him, with this (man)
अनेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
दत्तानिgiven, bestowed
दत्तानि:
Karma (कर्म) (things given)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कर्मणि प्रयोग-सूचक
वनीपकेषुto/among forest-dwellers, mendicants
वनीपकेषु:
Sampradana/Adhikarana (सम्प्रदान/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवनीपक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
भुक्ताःfed, enjoyed, maintained
भुक्ताः:
Karta (कर्ता) विशेषण
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (भृत्याः इत्यस्य विशेषणम्)
and
:
Samuccaya (समुच्चय/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
भोगानिenjoyments, provisions
भोगानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
भृताःsupported, maintained
भृताः:
Karta (कर्ता) विशेषण
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (भृत्याः इत्यस्य विशेषणम्)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
भृत्याःservants, dependants
भृत्याः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
धनानिwealths, riches
धनानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
मित्रेषुto friends
मित्रेषु:
Sampradana/Adhikarana (सम्प्रदान/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
समर्पितानिhanded over, entrusted
समर्पितानि:
Karma (कर्म) विशेषण
TypeVerb
Rootसम् + अर्प् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (धनानि इत्यस्य विशेषणम्)
वैराणिenmities, hostilities
वैराणि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
अमित्रेषुamong enemies, against enemies
अमित्रेषु:
Adhikarana/Sampradana (अधिकरण/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअ-मित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; नञ्-समास/उपसर्गार्थ 'अ-' (non-friend = enemy)
निपातितानिcast down, destroyed, brought to an end
निपातितानि:
Karma (कर्म) विशेषण
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formणिच्-प्रेरणार्थ + क्त (causative PPP) अथवा क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (वैराणि इत्यस्य विशेषणम्)

"He bestowed gifts to mendicants, nurtured dependents, filled his friends with wealth, and held grudges against enemies and destroyed them."

V
Vibhīṣaṇa
R
Rāma

FAQs

A ruler/warrior’s dharma includes charity, care for dependents, loyalty to friends, and firm opposition to enemies—each in its proper measure.

Vibhīṣaṇa enumerates the fallen warrior’s kingly qualities to justify performing proper post-death rites.

Rāja-dharma: generosity, responsibility for dependents, and decisive protection of one’s side.