Shloka 20

राघव-रावणयोः घोर-द्वैरथ-युद्धम्

The Fierce Chariot-Duel of Rama and Ravana

Devanagari script

राघवरथंसमन्ताद्वानरेबले ।।6.109.20।।सायकैरन्तरिक्षं च चकारसुनिरन्तरम् ।

Transliteration

rāghava-rathaṃ samantād vānarē-bale |

sāyakair antarīkṣaṃ ca cakāra sū-nirantaram ||6.109.20||

Translation

เมื่อรถศึกของราฆวะโอบล้อมอยู่รอบด้าน กองทัพวานรถูกศรปกคลุมหนาแน่น จนแม้ท้องฟ้าก็ดูเหมือนเต็มไปไร้ช่องว่าง

Word by Word

• तुमुलम्: tumultuous
• तुमुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तुमुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (वर्षम्)

• त्रासजननम्: terror-causing
• त्रासजननम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रास + जनन (प्रातिपदिकानि)
• Form: तत्पुरुषः ('producing terror'); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (वर्षम्)

• भीमम्: fearful
• भीमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• भीमप्रतिस्वनम्: with dreadful reverberation
• भीमप्रतिस्वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम + प्रतिस्वन (प्रातिपदिकानि)
• Form: कर्मधारयः ('having dreadful echo/sound'); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम (वर्षम्-विशेषणम्)

• वर्षम्: rain/shower
• वर्षम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• युद्धे: in battle
• युद्धे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्

• नैकशस्त्रमयम्: made of many weapons
• नैकशस्त्रमयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: न + एक + शस्त्र + मय (प्रातिपदिकानि)
• Form: नञ्-तत्पुरुषः/बहुपदार्थ-तत्पुरुषः ('made of many kinds of weapons'); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (वर्षम्)

• महत्: great/huge
• महत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (वर्षम्)

Context

Obstructed by Raghava's chariot on all sides, the arrows covered the Vanara army and up to the sky.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reflects kṣātra-dharma (warrior duty): disciplined resolve in battle, where action is continuous and purposeful rather than reckless.

What is the narrative situation?

In the climactic duel, arrows fly so thickly around Rāma’s chariot that the Vanara army and the sky appear covered.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s steadiness and command in combat—his presence and positioning dominate the battlefield space.