Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

ऐन्द्ररथप्रदानम्

Indra’s Chariot Offered to Rāma; The Duel Intensifies

तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मना: ।विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ।।।।राममार्तंतदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ।।।।रामचन्द्रमसंदृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।

tad dṛṣṭvā sumahā tat karma rāvaṇasya durātmanaḥ |

viṣedur devagandharvacāraṇā dānavaiḥ saha |

rāmam ārtaṃ tadā dṛṣṭvā siddhāś ca paramarṣayaḥ |

vyathitā vānarendrāś ca babhūvuḥ savibhīṣaṇāḥ |

rāmacandramasaṃ dṛṣṭvā grastaṃ rāvaṇarāhuṇā ||

ครั้นเหล่าเทพ คันธรรพ์ และจารณะ พร้อมทั้งพวกทานวะ ได้เห็นกรรมอันใหญ่หลวงน่าสะพรึงของทศกัณฐ์ผู้ใจชั่ว ก็พากันเศร้าสลดสิ้นหวัง ครั้นเห็นพระรามบาดเจ็บทุกข์ระทม เหล่าสิทธะและมหาฤษีทั้งหลายก็สะท้านหวั่นไหว ส่วนจอมวานรทั้งหลายพร้อมด้วยพิเภกก็ร้อนใจ—เมื่อแลเห็นพระรามผู้ดุจจันทร์ ถูกทศกัณฐ์ประหนึ่งราหูเข้ากลืนจนเหมือนจันทรคราส

तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (referring to the act)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त
सुमहत्very great
सुमहत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsu-mahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying कर्म)
तत्-कर्मthat deed
तत्-कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तत् कर्म)
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
दुरात्मनःof the evil-minded one
दुरात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootdur-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (दुष्ट आत्मा यस्य)
विषेदुःbecame despondent
विषेदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√ṣid (षिद्)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
देव-गन्धर्व-चारण-दानवैःby Devas, Gandharvas, Charanas, and Danavas
देव-गन्धर्व-चारण-दानवैः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + gandharva (प्रातिपदिक) + cāraṇa (प्रातिपदिक) + dānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः द्वन्द्वः (देवाश्च गन्धर्वाश्च चारणाश्च दानवाश्च)
सहtogether with
सह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय (preposition-like particle)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आर्तम्distressed/afflicted
आर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootārta (कृदन्त; √ṛ/√ar? lexical ‘ārta’ = afflicted)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying रामम्)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (time adverb)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त
सिद्धाःSiddhas
सिद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsiddha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
परम-ऋषयःgreat sages
परम-ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (परमाश्च ते ऋषयः)
व्यथिताःdisturbed
व्यथिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvyathita (कृदन्त; √vyath व्यथ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; PPP used adjectivally
वानर-इन्द्राःmonkey-lords (Vanara chiefs)
वानर-इन्द्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (वानराणाम् इन्द्राः = leaders of monkeys)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
बभूवुःbecame
बभूवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
स-विभीषणाःtogether with Vibhishana
स-विभीषणाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय-प्रायः उपपद) + vibhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (विभीषणेन सह)
राम-चन्द्रमसम्Rama, like the moon
राम-चन्द्रमसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक) + candramas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (रामः चन्द्रमाः इव)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त
ग्रस्तम्seized/eclipsed
ग्रस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootgrasta (कृदन्त; √gras ग्रस्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; PPP (qualifying रामचन्द्रमसम्)
रावण-राहुणाby Ravana like (Rahu)
रावण-राहुणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक) + rāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः (रावणः राहुः इव)

Ravana attacked the flag post of the chariot with one arrow and felled it down. Then he released a network of arrows on Indra's horses and struck them.

R
Rāvaṇa
R
Rāma
D
Devas
G
Gandharvas
C
Cāraṇas
D
Dānavas
S
Siddhas
Ṛṣis
V
Vānaras
V
Vānara leaders
V
Vibhīṣaṇa
R
Rāhu
M
moon (candra)

FAQs

Dharma is portrayed as a cosmic moral order: when the righteous (Rāma) appears overwhelmed, even celestial beings feel disquiet—yet the eclipse metaphor implies the righteous may be obscured, not destroyed.

Rāvaṇa’s fierce assault seems to endanger Rāma; allies and celestial observers react with fear and sorrow, likening the moment to a lunar eclipse.

Collective loyalty and moral concern: the Vānaras and Vibhīṣaṇa show devoted anxiety for the righteous leader, reflecting steadfast support in crisis.