Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

ऐन्द्ररथप्रदानम्

Indra’s Chariot Offered to Rāma; The Duel Intensifies

ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ।।6.103.10।।तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ।।6.103.11।।हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ।।6.103.12।।देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ।।6.103.13।।

sadaśvaiḥ kāñcanāpīḍair yuktaḥ śvetaprakīrṇakaiḥ |

haribhiḥ sūryasaṅkāśair hemajālavibhūṣitaiḥ ||

ราชรถนั้นเทียมด้วยม้าชั้นเลิศ สวมยอดทองและเครื่องประดับสีขาว—ม้าสีเขียวอร่ามส่องประกายดุจสุริยะ งามด้วยตาข่ายทองคำ

ततःthereafter
ततः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
काञ्चनचित्राङ्गःwhose parts were ornamented with gold
काञ्चनचित्राङ्गः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन + चित्र + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; बहुव्रीहिः—“काञ्चनेन चित्राणि अङ्गानि यस्य”
किङ्किणीशतभूषितःadorned with hundreds of bells
किङ्किणीशतभूषितः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकिङ्किणी + शत + भूषित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (किङ्किणीनां शतेन भूषितः)
तरुणादित्यसङ्काशःshining like the young sun
तरुणादित्यसङ्काशः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootतरुण + आदित्य + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (तरुणादित्यवत् सङ्काशः)
वैदूर्यमयकूबरःhaving a yoke/pole made of vaidūrya-gem
वैदूर्यमयकूबरः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootवैदूर्य + मय + कूबर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (वैदूर्यमयः कूबरः यस्य)
सदश्वैःwith excellent horses
सदश्वैः:
Sahakari (सहकारी/सहकारक)
TypeNoun
Rootसदश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
काञ्चनापीडैःwith golden crests/ornaments
काञ्चनापीडैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाञ्चन + आपीड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; (काञ्चनस्य आपीडाः)
युक्तःyoked/fitted
युक्तः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; “yoked/fitted”
श्वेतप्रकीर्णकैःwith white fly-whisks/streamers
श्वेतप्रकीर्णकैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्वेत + प्रकीर्णक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; (श्वेतानि प्रकीर्णकानि)
हरिभिःwith greenish horses
हरिभिः:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
सूर्यसङ्काशैःsun-like (in brilliance)
सूर्यसङ्काशैः:
Karta-anvaya (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूर्य + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; विशेषण (of हरिभिः)
हेमजालविभूषितैःadorned with golden netting
हेमजालविभूषितैः:
Karta-anvaya (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहेम + जाल + विभूषित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; विशेषण (of हरिभिः)
रुक्मवेणुध्वजःhaving a banner-staff of golden bamboo
रुक्मवेणुध्वजः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootरुक्म + वेणु + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (रुक्मवेणोः ध्वजः)
श्रीमान्splendid
श्रीमान्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
देवराजरथःthe chariot of the lord of gods
देवराजरथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवराज + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (देवराजस्य रथः)
वरःexcellent/foremost
वरः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण
देवराजेनby the lord of gods
देवराजेन:
Kartr-karana (कर्तृकरण/agent in passive)
TypeNoun
Rootदेवराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन
सन्दिष्टःcommanded
सन्दिष्टः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootदिश् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; “ordered/assigned”
रथम्the chariot
रथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
आरुह्यhaving mounted
आरुह्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootरुह् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having mounted”
मातलिःMātali
मातलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
अभ्यवर्ततwent towards/approached
अभ्यवर्तत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
काकुत्स्थम्Kakutstha (Rama)
काकुत्स्थम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
अवतीर्यhaving descended
अवतीर्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु) + अव (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having descended”
त्रिविष्टपात्from heaven (Triviṣṭapa)
त्रिविष्टपात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootत्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (स्थानवाचक); पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन

Thereafter, Matali brought the glorious chariot of Lord of Devas. It was decked with charming gold wheels, body fitted with hundreds of gold bells that shone like the early morning sun, decked with gold on top, green horses with white whisks shining like the Sun, decked with golden net, the horses yoked to staff, and the flag fitted on golden bamboo staff. Descending from the chariot, like from heaven, Matali went towards Kakuthsa.

H
horses (hari-steeds)

FAQs

Dharma includes proper means: the ordered, well-equipped chariot imagery underscores that righteous goals should be pursued with fitting preparation and disciplined resources.

A detailed description continues of the divine chariot and its splendid team before it is offered to Rāma.

Śrī (auspicious splendour) serving duty: grandeur is presented as an instrument for dharmic victory, not mere display.