Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

ऐन्द्ररथप्रदानम्

Indra’s Chariot Offered to Rāma; The Duel Intensifies

ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ।।।।तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ।।।।हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ।।।।देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ।।।।

tataḥ kāñcanacitrāṅgaḥ kiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ |

taruṇādityasaṅkāśo vaidūryamayakūbaraḥ ||

sadaśvaiḥ kāñcanāpīḍair yuktaḥ śvetaprakīrṇakaiḥ |

haribhiḥ sūryasaṅkāśair hemajālavibhūṣitaiḥ ||

rukmaveṇudhvajāḥ śrīmān devarājaratho varaḥ |

devarājena nandiṣṭo ratham āruhya mātaliḥ ||

abhyavartata kākutstham avatīrya trivaṣṭapāt ||

ครั้งนั้นปรากฏราชรถอันประเสริฐของพระราชาแห่งเทวะ—รุ่งเรืองด้วยลวดลายทองคำ ประดับกระดิ่งกังวานนับร้อย; สว่างดุจสุริยะเยาว์ มีแอกทำด้วยแก้วไวฑูรย์; เทียมด้วยม้าชั้นเลิศสวมยอดทองและเครื่องประดับสีขาว—ม้าสีเขียวอร่ามดุจพระอาทิตย์ งามด้วยตาข่ายทองคำ. มีธงก้านทองอันผ่องใส เป็นราชรถเลิศของเทวราช. มาตลีผู้ได้รับบัญชาจากเทวราช ขึ้นประทับราชรถนั้น แล้วราวกับลงมาจากสวรรค์ไตรวิษฏป ก็เคลื่อนเข้าหากากุตสถะ (พระราม)

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रमसूचक)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (अनन्तर)
kāñcanacitrāṅgaḥgolden and beautifully-limbed (chariot)
kāñcanacitrāṅgaḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāñcana-citra-aṅga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); कर्मधारय (काञ्चनं च चित्रं च अङ्गं यस्य)
kiṅkiṇīśatabhūṣitaḥadorned with hundreds of bells
kiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkiṅkiṇī-śata-bhūṣita (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); PPP (क्त) 'adorned'; समास: तत्पुरुष (किङ्किणीनां शतेन भूषितः)
taruṇādityasaṅkāśaḥlike the young (morning) sun
taruṇādityasaṅkāśaḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Roottaruṇa-āditya-saṅkāśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); समास: तत्पुरुष (तरुणस्य आदित्यस्य सङ्काशः)
vaidūryamayakūbaraḥhaving a pole made of vaidurya-gem
vaidūryamayakūbaraḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaidūrya-maya-kūbara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); समास: तत्पुरुष (vaidūryamayaṃ kūbaraṃ yasya)
sadaśvaiḥwith horses
sadaśvaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootsa-daśva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); समास: तत्पुरुष (सह अश्वैः)
kāñcanāpīḍaiḥwith golden head-ornaments/caps
kāñcanāpīḍaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāñcana-āpīḍa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); समास: तत्पुरुष (काञ्चनस्य आपीḍः)
yuktaḥyoked/attached
yuktaḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Root√yuj (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
śvetaprakīrṇakaiḥwith white fly-whisks/streamers
śvetaprakīrṇakaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśveta-prakīrṇaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); कर्मधारय (श्वेताः प्रकīrṇakāḥ)
haribhiḥwith green horses
haribhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
sūryasaṅkāśaiḥsun-like (shining)
sūryasaṅkāśaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsūrya-saṅkāśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); समास: तत्पुरुष (सूर्यस्य सङ्काशः)
hemajālavibhūṣitaiḥadorned with a net of gold
hemajālavibhūṣitaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema-jāla-vibhūṣita (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन); PPP (क्त); समास: तत्पुरुष (हेमजालेन विभूषितः)
rukmaveṇudhvajāḥhaving a banner-staff of golden bamboo
rukmaveṇudhvajāḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootrukma-veṇu-dhvaja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); समास: तत्पुरुष (रुक्मस्य वेणोः ध्वजः यस्य)
śrīmānsplendid
śrīmān:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
devarājarathaḥthe chariot of the king of gods
devarājarathaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva-rāja-ratha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); समास: तत्पुरुष (देवराजस्य रथः)
varaḥexcellent
varaḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); predicate/appositional
devarājenaby the king of gods
devarājena:
Kartr-karana (कर्ता-करण/कर्तृ-हेतु)
TypeNoun
Rootdeva-rāja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
sandiṣṭaḥcommissioned/ordered
sandiṣṭaḥ:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-√diś (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
rathamthe chariot
ratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
āruhyahaving mounted
āruhya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootā-√ruh (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), having mounted
mātaliḥMatali
mātaliḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmātali (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
abhyavartatawent towards/approached
abhyavartata:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√vṛt (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Ātmanepada (आत्मनेपद)
kākutsthamKakutstha (Rama)
kākutstham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkākutstha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
avatīryahaving descended
avatīrya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootava-√tṝ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), having descended
triviṣṭapātfrom heaven (Trivishtapa)
triviṣṭapāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Roottriviṣṭapa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); Vedic/epic form for triviṣṭapāt

Thereafter, Matali brought the glorious chariot of Lord of Devas. It was decked with charming gold wheels, body fitted with hundreds of gold bells that shone like the early morning sun, decked with gold on top, green horses with white whisks shining like the Sun, decked with golden net, the horses yoked to staff, and the flag fitted on golden bamboo staff. Descending from the chariot, like from heaven, Matali went towards Kakuthsa.

M
Mātali
K
Kakutstha (Rāma)
V
vaidūrya (gem)
H
horses (hari-steeds)

FAQs

Divine support aligns with righteous purpose: the splendour of Indra’s chariot signifies that aid and resources are rightly employed to uphold dharma, not personal vanity.

Mātali arrives from heaven with Indra’s chariot, approaching Rāma to assist him in the decisive phase of the war.

Legitimacy of righteous action: Rāma’s cause is portrayed as dharmic, worthy of celestial assistance.