Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 89, Shloka 21

गङ्गातरणम्

Bharata’s Ferrying of the Army across the Ganga

सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम्।मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्।।।।

sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaiḥ santāritā svayam | maitre muhūrte prayayau prayāgavanam uttamam ||

กองทัพอันเป็นมงคลนั้น เมื่อชาวประมงพาข้ามแม่น้ำคงคาแล้ว ก็ออกเดินทางในเวลาไมตรมุหูรตะ และไปถึงป่าอันประเสริฐแห่งปรายาคะ

साthat (army); she
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
पुण्याauspicious; blessed
पुण्या:
Karta (कर्ता/Subject, qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
ध्वजिनीarmy
ध्वजिनी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootध्वजिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गङ्गाम्the Ganga (river)
गङ्गाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
दाशैःby fishermen/boatmen
दाशैः:
Karana (करण/Instrument/Agent in passive)
TypeNoun
Rootदाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
सन्तारिताwas ferried across
सन्तारिता:
Kriya (क्रिया/Predicate participle)
TypeVerb
Rootसम्-तॄ (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)
स्वयम्themselves; on their own
स्वयम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
Formअव्यय; आत्मार्थक (reflexive adverb)
मैत्रेin the Maitra (auspicious)
मैत्रे:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeAdjective
Rootमैत्र (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; मुहूर्त-विशेषण
मुहूर्तेat the auspicious moment
मुहूर्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रययौwent; reached
प्रययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रयागवनम्the forest of Prayaga
प्रयागवनम्:
Karma (कर्म/Goal as object)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रयागस्य वनम्)
उत्तमम्excellent; best
उत्तमम्:
Karma (कर्म, qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

On hearing Guha's affectionate words Bharata, ever obedient to Rama, replied:

G
Gaṅgā
P
Prayāga
A
army (dhvajinī)

FAQs

Dharma is linked with purposeful movement guided by auspicious order: the journey proceeds in a disciplined way, respecting sacred geography and proper timing.

After crossing the Gaṅgā with help from fishermen, Bharata’s force advances to the Prayāga forest area.

Collective discipline and reverence for sacred space/time in undertaking a serious mission.