Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

कबन्धमोक्षः—सुग्रीवमैत्र्युपदेशः

Kabandha’s Release and Counsel to Befriend Sugriva

ऋश्यमूके गिरिवरे पम्पापर्यन्तशोभिते।निवसत्यात्मवान्वीरश्चतुर्भिस्सह वानरैः।।।।

ṛśyamūke girivare pampāparyantaśobhite | nivasaty ātmavān vīraś caturbhiḥ saha vānaraiḥ ||

วีรบุรุษผู้ทรงรักษาศักดิ์ศรีนั้นพำนักอยู่ ณ ภูเขาอันประเสริฐชื่อ ฤษยมูก อันงดงามไปจนจรดแดนแห่งสระปัมปา พร้อมด้วยวานรสี่ตน

वानरेन्द्रःking of monkeys
वानरेन्द्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवानर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (वानराणाम् इन्द्रः)
महावीर्यःof great prowess
महावीर्यः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहा + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; कर्मधारय (महद्वीर्यः)
तेजोवान्radiant, full of energy
तेजोवान्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootतेजस् + वत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अमितप्रभःof limitless splendor
अमितप्रभः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअमित + प्रभा (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; कर्मधारय (अमिता प्रभा यस्य)
सत्यसन्धःtrue to his pledge
सत्यसन्धः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसत्य + सन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (सत्ये सन्धा/प्रतिज्ञा यस्य)
विनीतःhumble, disciplined
विनीतः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootवि-नी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
धृतिमान्steadfast, patient
धृतिमान्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootधृति + मत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमति + मत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
महान्great
महान्:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

A hero of great self-respect, he lives with four monkeys on a beautiful mountain Rishyamuka extending up to lake Pampa.

S
Sugrīva (implicit referent)

FAQs

Dharma-driven action includes going to the right place and right person for a righteous purpose; seeking aid through proper channels is part of wise conduct.

Kabandha specifies Sugrīva’s location—Ṛśyamūka near Lake Pampā—and notes his small retinue.

Self-respect and steadiness in adversity (ātmavat): despite exile, Sugrīva maintains dignity and resolve.