Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

जटायुनिर्वाणसंस्कारः

Jatayu’s Final Testimony and Funeral Rites

तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम्।।।।रामस्सुबहुभिर्दुःखैर्दीनस्सौमित्रिमब्रवीत्।

taṃ gṛdhraṃ prekṣya tāmrākṣaṃ gatāsum acalopamam |

rāmaḥ subahubhir duḥkhair dīnaḥ saumitrim abravīt ||

ครั้นพระรามทอดพระเนตรนกแร้งนั้น—ดวงตาแดงฉาน สิ้นลมหายใจ นอนแน่นิ่งดุจภูผา—พระองค์ถูกความทุกข์นานาประการท่วมท้น จึงตรัสกับเสามิตรี (พระลักษมณ์) ด้วยความอาดูร

tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
gṛdhramvulture
gṛdhram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgṛdhra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
prekṣyahaving seen
prekṣya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√īkṣ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त, ‘having seen’
tāmrākṣamred-eyed
tāmrākṣam:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Roottāmra + akṣa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: ‘ताम्राणि अक्षीणि यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गृध्रं विशेषयति
gatāsumlifeless (whose life has gone)
gatāsum:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootgata + asu (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (karmadhāraya-like): ‘गताः असवः यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गृध्रं विशेषयति
acalopamammountain-like
acalopamam:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootacala + upama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘अचलस्य उपमः’ (like a mountain); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गृध्रं विशेषयति
rāmaḥRāma
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
subahubhiḥwith very many
subahubhiḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootsu-bahu (प्रातिपदिक)
Formउपसर्ग ‘सु’ (very) + बहु; नपुंसक/पुंलिङ्ग-तृतीया, बहुवचन; दुःखैः विशेषणम्
duḥkhaiḥwith sorrows
duḥkhaiḥ:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
dīnaḥdejected
dīnaḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य विशेषणम्
saumitrimto Saumitri (Lakṣmaṇa)
saumitrim:
Sampradana (सम्प्रदानम्)
TypeNoun
Rootsaumitri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (patronymic: son of Sumitrā)
abravītsaid
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Stricken with deep grief, his eyes red (with tears) Rama saw the vulture looking like a mountain. Seeing him dead, he said to Lakshmana:

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
J
Jatāyu

FAQs

Compassion and honoring the righteous: grief here is not mere attachment, but moral recognition of a protector’s sacrifice—an ethical response to virtue.

Rāma sees Jatāyu dead, is struck by compounded sorrow, and turns to speak with Lakṣmaṇa.

Rāma’s empathy and gratitude—he is deeply moved by the death of one who acted for dharma.