Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

जटायुनिर्वाणसंस्कारः

Jatayu’s Final Testimony and Funeral Rites

स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तदा।।।।विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले।

sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā |

vikṣipya ca śarīraṃ svaṃ papāta dharaṇītale ||

แล้วเขาก้มศีรษะลงแตะพื้น เหยียดเท้าทั้งสองออก กายแผ่ราบ แล้วล้มลงบนแผ่นดิน

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nikṣipyahaving placed down
nikṣipya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√kṣip (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having thrown/placed down’
śiraḥhead
śiraḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
prasāryahaving stretched
prasārya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√sṛ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having stretched out’
caraṇau(his) two feet
caraṇau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcaraṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन (Dual)
tadāthen
tadā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
vikṣipyahaving flung about
vikṣipya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√kṣip (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त, ‘having tossed/scattered’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
śarīrambody
śarīram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśarīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
svamhis own
svam:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक)
Formस्व-शब्द; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शरीरं विशेषयति
papātafell
papāta:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpat (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
dharaṇītaleon the earth’s surface
dharaṇītale:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootdharaṇī + tala (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुष (locative sense): ‘धरण्याः तलम्’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Then Jatayu dropped his head down, his feet thrown about, his body outstretched on earth.

J
Jatāyu

FAQs

The cost of protecting the innocent: dharma may demand sacrifice, and the narrative honors that sacrifice by recording it with gravity.

The narrator describes the physical moment of Jatāyu’s death and collapse.

Jatāyu’s self-sacrifice—his body falls, but his dharmic act stands as enduring merit.