Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।शरमादाय सन्दीप्तं घोरमाशीविषोपमम्।।।।सन्धाय धनुषि श्रीमान्रामः परपुरञ्जयः।युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्।।।।

ity uktvā roṣa-tāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam | śaram ādāya sandīptaṃ ghōram āśīviṣopamam || sandhāya dhanuṣi śrīmān rāmaḥ parapurañjayaḥ | yugāntāgnir iva kruddha idaṃ vacanam abravīt ||

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระรามผู้มีเนตรแดงฉานด้วยโทสะ กำแน่นและง้างคันศรให้ตึง ทรงหยิบศรที่ลุกโพลงน่าสะพรึง ดุจอสรพิษมีพิษร้าย แล้วทรงพาดศรบนคันศร พระรามผู้รุ่งเรือง ผู้พิชิตนครศัตรู โกรธดุจไฟกัลป์สิ้นยุค จึงตรัสถ้อยคำนี้

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइत्यादि-निपात (quotative particle: thus)
uktvāhaving said
uktvā:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√vac (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having said
roṣa-tāmra-akṣaḥwhose eyes were reddened with anger
roṣa-tāmra-akṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootroṣa+tāmra+akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (yasya akṣī roṣeṇa tāmrē)
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
niṣpīḍyahaving pressed
niṣpīḍya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootnis+√pīḍ (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): having pressed/strained
kārmukamthe bow
kārmukam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkārmuka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
śaraman arrow
śaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ādāyahaving taken
ādāya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootā+√dā (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): having taken
sandīptamblazing
sandīptam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsandīpta (प्रातिपदिक; sam+√dīp/दीप्-धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
ghoramterrible
ghoram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
āśīviṣa-upamamlike a venomous serpent
āśīviṣa-upamam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāśīviṣa+upama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (āśīviṣasya upamam)
sandhāyahaving set (it)
sandhāya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootsam+√dhā (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): having fixed/placed (the arrow)
dhanuṣion the bow
dhanuṣi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdhanus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
śrīmānillustrious
śrīmān:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessing śrī)
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
para-puraṃ-jayaḥconqueror of enemy cities
para-puraṃ-jayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpara+pura+jaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुष (parāṇāṃ purāṇi jayati iti)
yugānta-agniḥthe fire at the end of an age
yugānta-agniḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootyugānta+agni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (yugasya ante agniḥ)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (comparative particle)
kruddhaḥangry
kruddhaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkruddha (प्रातिपदिक; √krudh/क्रुध्-धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
idamthis
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
vacanamspeech/words
vacanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
abravītsaid
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

After speaking these words, handsome Rama, his eyes red with anger, pressed his bow, took out the glowing arrow that was dreadful like a poisonous serpent, fixed it to his bow and said these words in a rage like the fire at the time of dissolution of the world.

R
Rama
L
Lakshmana (implied listener)
K
kārmuka (bow)
Ś
śara (arrow)
Ā
āśīviṣa (venomous serpent, simile)
Y
yugānta-agni (apocalyptic fire, simile)

FAQs

Dharma includes disciplined use of force. The imagery shows power poised to act; the ethical question is whether it will be guided by maryādā (right limits) or by krodha (anger).

After issuing terrifying vows, Rāma physically prepares to unleash a divine-level response—stringing an arrow and readying to speak or act further.

Heroic capability and readiness to confront evil, while highlighting the inner struggle to keep that capability aligned with righteousness.