Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

एवं स रुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा।।3.64.35।।ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत्।त्रस्ताया रामकाङ्क्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः।।3.64.36।।राक्षसेनानुवृत्ताया मैथिल्याश्च पदान्यथ।

evaṁ sa ruṣito rāmo didhakṣann iva cakṣuṣā || 3.64.35 ||

dadarśa bhūmau niṣkrāntaṁ rākṣasasya padaṁ mahat |

trastāyā rāmākāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itas tataḥ || 3.64.36 ||

rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāś ca padāny atha |

ดังนั้นพระรามผู้กริ้วดุจจะเผาผลาญด้วยสายตา ทอดพระเนตรเห็นรอยเท้าใหญ่ยิ่งของยักษ์บนพื้นดิน และรอยเท้าของนางสีดาผู้หวาดผวา วิ่งรนไปมา ด้วยความอาลัยใฝ่หาพระราม ประหนึ่งถูกยักษ์ไล่ติดตามอยู่

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
samīkṣyahaving examined
samīkṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootsam + īkṣ (धातु)
FormUpasarga: sam-; Absolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्), indeclinable verbal form; 'having seen/observed'
parikrāntamthe traversed area/track (movement around)
parikrāntam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpari + kram (धातु)
FormUpasarga: pari-; Bhūta-kṛdanta (क्त) used substantively; Napuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana
sītāyāḥof Sita
sītāyāḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
rākṣasasyaof the demon
rākṣasasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya (conjunction)
bhagnambroken
bhagnam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbhagna (कृदन्त; from √bhaj/√bhañj धातु)
FormBhūta-kṛdanta (क्त), Napuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of dhanuḥ/tūṇī/ratham (elliptic agreement by sense)
dhanuḥbow
dhanuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhanuṣ (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā vibhakti (2nd), Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya
tūṇīquiver
tūṇī:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottūṇī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya
vikīrṇamscattered
vikīrṇam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvi + kṝ (धातु)
FormUpasarga: vi-; Bhūta-kṛdanta (क्त), Napuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of ratham
bahudhāin many ways/variously
bahudhā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbahudhā (अव्यय)
FormPrakāra-avyaya (manner adverb)
rathamchariot
ratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
sambhrāntahṛdayaḥwith a bewildered heart
sambhrāntahṛdayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsambhrānta + hṛdaya (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: sambhrānta-hṛdaya = 'bewildered-hearted'; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa of rāmaḥ
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
śaśaṃsatold/reported
śaśaṃsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśaṃs (धातु)
FormLiṭ lakāra (लिट्/perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana, Parasmaipada
bhrātaram(to) the brother
bhrātaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
priyamdear/beloved
priyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpriya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of bhrātaram

While Rama was angry with his eyes burning, he saw on the ground as he advanced large footprints of a demon and then the footprints of Maithili which signified as if chased by the demon, she was frightened and was running hither and thither, longing to see Rama.

R
Rāma
S
Sītā (Maithilī)
R
rākṣasa (demon)

FAQs

Truth is pursued through careful observation: dharma-driven action is strengthened by recognizing factual signs rather than acting only from emotion.

A repeated/overlapping reading in the Southern Recension describing the discovery of the rākṣasa’s and Sītā’s footprints.

Discernment and vigilance—recognizing the reality of pursuit and danger from the tracks.