Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

सीतावियोगे रामविलापः

Rāma’s Lament in Separation from Sītā

अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो।।3.62.18।।कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाऽज्ञया।रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तकारिणा।।3.62.19।।

ambā ca mama kaikeyī sumitrā ca tvayā vibho | kausalyā ca yathā-nyāyam abhivādyā mamājñayā | rakṣaṇīyā prayatnena bhavatā sūkta-kāriṇā || 3.62.18-19 ||

และพระมารดาของข้าพเจ้า—ไกเกยี สุมนตรา และเกาสัลยา—ท่านผู้ทรงเดช จงถวายอภิวาทตามธรรมเนียมอันควร ด้วยบัญชาของข้าพเจ้า; และท่านผู้ปฏิบัติตามถ้อยคำอันดี จงคุ้มครองพระนางทั้งหลายด้วยความเพียรทุกประการ

सीतायाःof Sita
सीतायाः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
विनाशःloss/destruction
विनाशः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootvināśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
ममof me
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अमित्रकर्शनO subduer of enemies
अमित्रकर्शन:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootamitra (प्रातिपदिक) + karśana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्म-तत्पुरुष: अमित्रान् कर्षति), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootvistara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (in detail)
जनन्याःto (my) mother
जनन्याः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootjananī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (dative), एकवचन (जनन्यै इत्यर्थे वैदिक/आर्ष-रूपप्रयोग)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (enclitic: my/to me); अत्र जनन्या मे = "my mother"
विनिवेद्यःshould be reported
विनिवेद्यः:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootवि + नि + विद् (धातु)
Formभाव्य/कर्तव्य-अर्थे यत्-प्रत्यय (gerundive: "to be reported"), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
भवेत्should be / may be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

My mother Kaikeyi, Sumitra and Kausalya should also be offered due obeisance. You should protect them with great effort, carrying out my instructions.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
Kaikeyī
S
Sumitrā
K
Kausalyā

FAQs

Respect and protection of elders is a binding duty: regardless of conflict or grief, one must honor mothers properly and ensure their safety—this is kula-dharma aligned with satya (upright conduct).

Rāma directs Lakṣmaṇa about proper conduct in Ayodhyā: offer respectful obeisance to the queens and protect them diligently.

Reverence and discipline—maintaining correct behavior toward elders even during crisis.