Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

सीतावियोगे रामविलापः

Rāma’s Lament in Separation from Sītā

अम्बा च मम कैकेयी सुमित्रा च त्वया विभो।।3.62.18।।कौसल्या च यथान्यायमभिवाद्या ममाऽज्ञया।रक्षणीया प्रयत्नेन भवता सूक्तकारिणा।।3.62.19।।

ambā ca mama kaikeyī sumitrā ca tvayā vibho | kausalyā ca yathā-nyāyam abhivādyā mamājñayā | rakṣaṇīyā prayatnena bhavatā sūkta-kāriṇā || 3.62.18-19 ||

และพระมารดาของข้าพเจ้า—ไกเกยี สุมนตรา และเกาสัลยา—ท่านผู้ทรงเดช จงถวายอภิวาทตามธรรมเนียมอันควร ด้วยบัญชาของข้าพเจ้า; และท่านผู้ปฏิบัติตามถ้อยคำอันดี จงคุ้มครองพระนางทั้งหลายด้วยความเพียรทุกประการ

अम्बाmother
अम्बा:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootambā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: and)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कैकेयीKaikeyi
कैकेयी:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अम्बा इत्यस्य विशेष्य (apposition)
सुमित्राSumitra
सुमित्रा:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootsumitrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
विभोO mighty one
विभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन
कौसल्याKausalya
कौसल्या:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
यथा-न्यायम्duly
यथा-न्यायम्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + nyāya (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb: duly/according to propriety)
अभिवाद्याshould be saluted
अभिवाद्या:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootअभि + वद् (धातु)
Formभाव्य/कर्तव्य-अर्थे यत्-प्रत्यय (gerundive: "to be saluted"), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (कौसल्या) विशेषण
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
आज्ञयाby (my) command
आज्ञया:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootājñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
रक्षणीयाshould be protected
रक्षणीया:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formभाव्य/कर्तव्य-अर्थे अनीयर्-प्रत्यय (gerundive: "to be protected"), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अम्बा/कैकेयी/सुमित्रा/कौसल्या) समष्ट्यर्थे
प्रयत्नेनwith effort
प्रयत्नेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootprayatna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
भवताby you
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbhavat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थक-सर्वनाम (honorific "by you")
सूक्तकारिणाby you, who act as instructed
सूक्तकारिणा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu-ukta (प्रातिपदिक) + kārin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारय/तत्पुरुषभाव: सूक्तं करोति), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भवता इत्यस्य विशेषण

My mother Kaikeyi, Sumitra and Kausalya should also be offered due obeisance. You should protect them with great effort, carrying out my instructions.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
Kaikeyī
S
Sumitrā
K
Kausalyā

FAQs

Respect and protection of elders is a binding duty: regardless of conflict or grief, one must honor mothers properly and ensure their safety—this is kula-dharma aligned with satya (upright conduct).

Rāma directs Lakṣmaṇa about proper conduct in Ayodhyā: offer respectful obeisance to the queens and protect them diligently.

Reverence and discipline—maintaining correct behavior toward elders even during crisis.