Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

सीताहरण

विलापः / The Lament at Jatāyu and the Abduction of Sītā

दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दीनां दिव्येन चक्षुषा।।।।कृतं कार्यमिति श्रीमान्व्याजहार पितामहः।

dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ dīnāṃ divyena cakṣuṣā |

kṛtaṃ kāryam iti śrīmān vyājahāra pitāmahaḥ ||

ด้วยทิพยเนตร พระปิตามหะผู้รุ่งเรือง (พระพรหม) ทอดพระเนตรเห็นนางสีดา ผู้ถูกล่วงละเมิดและตกอยู่ในความทุกข์ แล้วตรัสว่า “กิจที่กำหนดไว้สำเร็จแล้ว”

प्रधर्षितायाम्when (she) was violated/assaulted
प्रधर्षितायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa; locative absolute condition)
TypeVerb
Rootप्र + धर्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (Past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सति-सप्तमी (locative absolute)
सीतायाम्in/when Sita
सीतायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa; locative absolute)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सति-सप्तमी
बभूवbecame
बभूव:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
सचराचरम्with the moving and the unmoving
सचराचरम्:
कर्ता (Karta; predicate adjective of जगत्)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग-समासपूर्वक) + चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (cara + acara)
जगत्the world
जगत्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सर्वम्all
सर्वम्:
कर्ता (Karta; qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; 'जगत्' इत्यस्य विशेषणम्
अमर्यादम्lawless / beyond bounds
अमर्यादम्:
कर्ता (Karta; predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअ + मर्यादा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; नञ्-समास-निष्पन्न विशेषणम्
तमसाby darkness
तमसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अन्धेनblind, pitch-dark
अन्धेन:
करण (Karaṇa; qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; 'तमसा' इत्यस्य विशेषणम्
संवृतम्enveloped
संवृतम्:
कर्ता (Karta; predicate participle)
TypeVerb
Rootसम् + वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (Past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; 'जगत्' इत्यस्य विधेय-विशेषणम्
not
:
वाक्य-निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
वातिblows
वाति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
मारुतःwind
मारुतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa; adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)
निष्प्रभःlustreless
निष्प्रभः:
कर्ता (Karta; predicate adjective of दिवाकरः)
TypeAdjective
Rootनिस् + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; उपसर्ग-निष्पन्न विशेषणम्
अभूत्became
अभूत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकारः (Aorist/Imperfective past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
दिवाकरःthe sun
दिवाकरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदिवा (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (divāyāḥ karaḥ)

Brahma, the glorious Grandfather, saw with his divine eyes, Sita in a desperate state caught by the enemy and said, 'The task is accomplished.

S
Sītā
P
Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

The verse frames suffering within a providential moral order: even painful events can become instruments for restoring dharma. It suggests that adharma (Rāvaṇa’s act) will catalyze a larger dharmic resolution.

Immediately after Sītā is seized, the text presents Brahmā’s divine observation and pronouncement that the destined purpose behind the unfolding events has been set in motion.

Not a personal virtue but a cosmic principle: steadfastness of satya (truth) and the inevitability of dharma’s victory, as recognized by a divine witness.