Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

सीतया लक्ष्मणप्रेषणम् — Sita urges Lakshmana to seek Rama

The crisis of the ‘distressed voice’

इत्युक्तः परुषं वाक्यं सीतया रोमहर्षणम्।।3.45.27।।अब्रवील्लक्ष्मणस्सीतां प्राञ्जलिर्विजितेन्द्रियः।

ity uktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ sītayā romaharṣaṇam || 3.45.27 ||

abravīl lakṣmaṇaḥ sītāṃ prāñjalir vijitendriyaḥ |

ครั้นถูกนางสีดาตรัสถ้อยคำรุนแรงจนขนลุกแล้ว พระลักษมณ์ผู้สำรวมอินทรีย์ ประนมพระหัตถ์กราบทูลนางสีดา

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
uktaḥhaving been spoken/uttered
uktaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvac (धातु) + kta (कृत्)
Formकृतान्त (past passive participle), क्त-प्रत्यय; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nom sg)
paruṣamharsh
paruṣam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootparuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut acc sg); विशेषणम्
vākyamspeech/words
vākyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut acc sg)
sītayāby Sita
sītayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (fem instr sg)
rōmaharṣaṇamcausing horripilation
rōmaharṣaṇam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootrōma + harṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): rōmaṇām harṣaṇam; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut acc sg); विशेषणम् (vākyam)
abravītsaid
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg)
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nom sg)
sītāmto Sita
sītām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (fem acc sg)
prāñjaliḥwith folded palms
prāñjaliḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootprāñjali (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nom sg); विशेषणम् (lakṣmaṇaḥ); अर्थे—प्राञ्जलि = अञ्जलिं प्रगृह्य (with folded palms)
vijitendriyaḥself-controlled
vijitendriyaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvijita + indriya (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (vijitāni indriyāṇi yasya/ v. indriyāṇi): प्रायः बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nom sg); विशेषणम् (lakṣmaṇaḥ)

I will undoubtedly give up my life in your presence.I will not live even for a moment on earth without Rama, O son of Sumitra !

S
Sītā
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma is shown as restraint and respectful response even when unjustly insulted—self-mastery supports truthful and non-harmful conduct.

After Sītā’s severe accusations, Lakṣmaṇa prepares to respond calmly, hands folded, maintaining decorum.

Vijitendriyatā (control of senses) and humility—Lakṣmaṇa responds without anger, upholding satya and respect.